แผ่นดินไหวลูซอน ปี 1990

แผ่นดินไหวลูซอน ปี 1990 เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2533 เวลา 16:26 น. ตามเวลาท้องถิ่น บนเกาะลูซอนซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีประชากรหนาแน่นของประเทศฟิลิปปินส์ เหตุการณ์นี้มีความรุนแรงขนาด 7.8 (Mw) และก่อให้เกิดรอยแตกของพื้นดินยาวถึง 125 กิโลเมตร ตั้งแต่เมืองดิงกาลัน (Dingalan) ไปจนถึงเมืองคายาปา (Kayapa)

สาเหตุของแผ่นดินไหวครั้งนี้เกิดจากการเคลื่อนตัวแบบเลื่อนขนาน (Strike-slip) ตามแนวรอยเลื่อนฟิลิปปินส์ (Philippine Fault) และรอยเลื่อนดิกดิก (Digdig Fault) ภายในระบบรอยเลื่อนฟิลิปปินส์ โดยมีจุดเหนือศูนย์เกิดแผ่นดินไหวอยู่ใกล้กับเมืองริซาล จังหวัดนูเอวาเอซีซา (Rizal, Nueva Ecija) ทางตะวันออกเฉียงเหนือของเมืองคาบานาตวน มีผู้เสียชีวิตโดยประมาณ 1,621 ราย โดยส่วนใหญ่อยู่ในภูมิภาคลูซอนกลางและภูมิภาคคอร์ดิเยรา

ธรณีวิทยาและกลไกการเกิด

หมู่เกาะฟิลิปปินส์ตั้งอยู่บนขอบเขตแผ่นเปลือกโลกที่ซับซ้อนระหว่างแผ่นทะเลฟิลิปปินส์ (Philippine Sea Plate) และแผ่นยูเรเซีย (Eurasian Plate) โดยทางทิศตะวันออก ลิโธสเฟียร์ของมหาสมุทรจะมุดตัวลงทางทิศตะวันตกใต้หมู่เกาะตามแนวร่องลึกก้นสมุทรฟิลิปปินส์ (Philippine Trench) ขณะที่ชายฝั่งตะวันตกของลูซอนมีร่องลึกก้นสมุทรมะนิลา (Manila Trench) ที่รองรับการมุดตัวไปทางทิศตะวันออก

ระบบรอยเลื่อนฟิลิปปินส์เป็นรอยเลื่อนเลื่อนขนานซ้าย (Left-lateral strike-slip) ที่ทอดยาวเหนือ-ใต้ประมาณ 1,300 กิโลเมตร จากเกาะมินดาเนาจนถึงตอนเหนือของลูซอน ซึ่งถือเป็นหนึ่งในรอยเลื่อนเลื่อนขนานที่ยาวที่สุดในโลก ในเหตุการณ์ปี 1990 นี้ รอยเลื่อนได้แตกตัวออกเป็นหลายส่วน รวมถึงรอยเลื่อนดิกดิกที่มุ่งหน้าไปทางทิศเหนือ

เหตุการณ์นี้ถือเป็นหนึ่งในแผ่นดินไหวเลื่อนขนานบนภาคพื้นทวีปที่ใหญ่ที่สุดในศตวรรษ โดยมีการเลื่อนตัวของพื้นผิวโลกเป็นระยะทาง 125 กิโลเมตร การเลื่อนตัวที่มากที่สุดประมาณ 10-15 เมตร เกิดขึ้นทางตอนเหนือของจุดเหนือศูนย์เกิดแผ่นดินไหวประมาณ 25 กิโลเมตร ส่วนรอยเลื่อนดิกดิกมีการเคลื่อนตัวในแนวราบทางซ้ายประมาณ 5-6 เมตร

ผลกระทบและความเสียหาย

แผ่นดินไหวครั้งนี้สร้างความเสียหายในพื้นที่ประมาณ 20,000 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมตั้งแต่เทือกเขาในภูมิภาคบริหารคอร์ดิเยรา (Cordillera Administrative Region) ไปจนถึงภูมิภาคลูซอนกลาง

ในเขตมหานครมะนิลา แรงสั่นสะเทือนทำให้เกิดความตื่นตระหนกและการเหยียบกันตาย มีผู้เสียชีวิต 3 รายในเขตเมืองหลวง ซึ่งถือเป็นจำนวนที่ต่ำมากเมื่อเทียบกับความรุนแรงของเหตุการณ์ มีรายงานว่าเพดานของโรงภาพยนตร์ในเมืองปาไซ (Pasay) พังถล่มลงมาทับผู้ชมจำนวนหนึ่ง

ความเสียหายในเมืองบากีโอ

เมืองบากีโอ (Baguio) ซึ่งเป็นเมืองท่องเที่ยวบนพื้นที่สูงกว่า 5,000 ฟุตเหนือระดับน้ำทะเล เป็นหนึ่งในพื้นที่ที่ได้รับความเสียหายหนักที่สุด อาคารพังถล่ม 28 แห่ง รวมถึงโรงแรม โรงงาน อาคารรัฐบาล และมหาวิทยาลัย รวมถึงบ้านเรือนส่วนบุคคลจำนวนมาก

ระบบไฟฟ้า ประปา และการสื่อสารในเมืองถูกตัดขาด เส้นทางคมนาคมหลักอย่างถนนเคนนอน (Kennon Road) และเส้นทางเข้าเมืองอื่นๆ ถูกปิดเนื่องจากดินถล่ม ต้องใช้เวลาถึง 3 วันในการเคลียร์ซากดินเพื่อให้รถเข้าถึงเมืองได้ ทำให้บากีโอถูกตัดขาดจากโลกภายนอกในช่วง 48 ชั่วโมงแรก

การเข้าถึงเมืองทำได้จำกัดเพียงทางเฮลิคอปเตอร์ผ่านสนามบินโลอาคัน (Loakan Airport) ซึ่งได้รับความเสียหาย โดยกองทัพอากาศสหรัฐฯ และฟิลิปปินส์ได้ใช้เครื่องบิน C-130 ในการอพยพผู้อยู่อาศัย ในช่วงแรกของการกู้ภัย คนงานเหมืองจากบริษัท Benguet Corporation และนักเรียนนายร้อยจากโรงเรียนนายร้อยฟิลิปปินส์ (Philippine Military Academy) ได้เป็นกำลังหลักในการช่วยเหลือผู้ประสบภัยในอาคารที่พังถล่ม เช่น โรงแรมเนวาดา (Hotel Nevada)

หนึ่งในอาคารที่พังถล่มอย่างรุนแรงคือ โรงแรมไฮแอท เทอร์เรซ บากีโอ (Hyatt Terraces Baguio Hotel) ซึ่งมีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 80 ราย อย่างไรก็ตาม มีรายงานการช่วยชีวิตผู้รอดชีวิต 3 รายที่ถูกฝังอยู่ใต้ซากปรักหักพังได้สำเร็จหลังจากผ่านไปเกือบสองสัปดาห์ โดยผู้รอดชีวิตบางรายถูกช่วยออกมาได้หลังจากผ่านไป 11 วัน