ADPF 153 การพิจารณาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายนิรโทษกรรมบราซิล

ADPF 153 คือคดีความทางรัฐธรรมนูญที่พิจารณาโดยศาลฎีกาแห่งสหพันธรัฐบราซิล (Supreme Federal Court) โดยมีสภาทนายความแห่งบราซิล (Order of Attorneys of Brazil - OAB) เป็นผู้ยื่นคำร้องขอให้ศาลรับรองว่ากฎหมายนิรโทษกรรมของบราซิลนั้นไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญ

ประวัติและที่มาของคดี

ในช่วงการล่มสลายของระบอบเผด็จการทหารในบราซิล รัฐบาลได้ประกาศใช้กฎหมายนิรโทษกรรมในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1979 ซึ่งกฎหมายฉบับนี้ได้ยกเว้นโทษและบทลงโทษทั้งหมดสำหรับอาชญากรรมทางการเมืองและอาชญากรรมที่เกี่ยวข้อง ซึ่งเกิดขึ้นในบราซิลตั้งแต่เดือนกันยายน ค.ศ. 1961 จนถึงวันที่ 15 สิงหาคม ค.ศ. 1979

ตามข้อความในวรรคเดียวของมาตราแรกของกฎหมายระบุว่า "อาชญากรรมที่เกี่ยวข้อง" หมายถึง "อาชญากรรมทุกประเภทที่เกี่ยวข้องกับอาชญากรรมทางการเมือง หรือกระทำด้วยแรงจูงใจทางการเมือง" ด้วยเหตุผลนี้ สภาทนายความแห่งบราซิล (OAB) จึงได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลชี้แจงข้อความดังกล่าว เพื่อป้องกันไม่ให้มีการนิรโทษกรรมอาชญากรรมทั่วไปที่กระทำโดยเจ้าหน้าที่รัฐ เช่น การฆาตกรรม การบังคับให้สูญหาย และการทรมานฝ่ายตรงข้ามทางการเมือง

การพิจารณาและคำตัดสินของศาล

อัยการสูงสุดของสาธารณรัฐ (Prosecutor General of the Republic) นายโรแบร์โต กูร์เกล (Roberto Gurgel) ได้แสดงทัศนะคัดค้านคำร้องดังกล่าว ในการพิจารณาคดีที่ใช้เวลาสองวันในเดือนเมษายน ค.ศ. 2010 ผู้พิพากษาหกท่านเห็นพ้องกับผู้พิพากษาเอรอส กราอู (Eros Grau) ในการยกคำร้อง โดยให้เหตุผลว่าศาลฎีกาไม่สามารถทบทวน "ข้อตกลงทางประวัติศาสตร์ที่ครอบคลุมการต่อสู้เพื่อการนิรโทษกรรมที่กว้างขวาง ทั่วไป และไม่มีข้อจำกัด"

ผลการลงคะแนนเสียงเป็น 7 ต่อ 2 ซึ่งศาลฎีกาพิจารณาว่าคำร้องดังกล่าวไม่มีมูลความจริงและยกฟ้อง

ผลกระทบและเหตุการณ์หลังจากนั้น

ในเวลาต่อมา ศาลสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ (Inter-American Court of Human Rights) ได้มีคำพิพากษาในคดี Gomes Lund vs. Brazil โดยระบุว่าการนิรโทษกรรมของบราซิลนั้นไม่สอดคล้องกับพันธกรณีระหว่างประเทศของรัฐบราซิลที่ได้ให้สัตยาบันไว้ในอนุสัญญาอเมริกันว่าด้วยสิทธิมนุษยชน

ด้วยเหตุนี้ พรรคสังคมนิยมและเสรีภาพ (Socialism and Liberty Party - PSOL) จึงได้ยื่นคำร้องอีกครั้งในคดี ADPF 320 เพื่อมุ่งหวังที่จะยกเลิกกฎหมายนิรโทษกรรมดังกล่าว