อะห์เหม็ด เซวาล บิดาแห่งเคมีเฟมโต

อะห์เหม็ด ฮัสซัน เซวาล (Ahmed Hassan Zewail; 26 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1946 – 2 สิงหาคม ค.ศ. 2016) เป็นนักเคมีชาวอียิปต์-อเมริกัน ผู้ได้รับการยกย่องว่าเป็น "บิดาแห่งเคมีเฟมโต" (Father of Femtochemistry) เขาได้รับรางวัลโนเบลสาขาเคมีในปี ค.ศ. 1999 จากผลงานการบุกเบิกการศึกษาปฏิกิริยาเคมีในระดับเวลาเฟมโตวินาที ซึ่งทำให้เขากลายเป็นชาวอียิปต์และชาวอาหรับคนแรกที่ได้รับรางวัลโนเบลในสาขาวิทยาศาสตร์ และเป็นชาวแอฟริกันคนแรกที่ได้รับรางวัลโนเบลสาขาเคมี

ประวัติและการศึกษา

อะห์เหม็ด เซวาล เกิดเมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1946 ที่เมืองดามันฮูร์ ประเทศอียิปต์ และเติบโตที่เมืองเดซูก เขาสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีและปริญญาโทสาขาเคมีจากมหาวิทยาลัยอเล็กซานเดรีย (University of Alexandria) ก่อนจะเดินทางไปยังสหรัฐอเมริกาเพื่อศึกษาระดับปริญญาเอกที่มหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย (University of Pennsylvania) ภายใต้การดูแลของ โรบิน เอ็ม. ฮอคสตราสเซอร์ (Robin M. Hochstrasser)

เส้นทางอาชีพ

หลังจากสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอก เซวาลได้ทำวิจัยหลังปริญญาเอกที่มหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เบิร์กลีย์ (University of California, Berkeley) ภายใต้การดูแลของ ชาร์ลส์ บี. แฮร์ริส (Charles B. Harris) ต่อมาในปี ค.ศ. 1976 เขาได้รับแต่งตั้งให้เป็นอาจารย์ที่สถาบันเทคโนโลยีแคลิฟอร์เนีย (California Institute of Technology หรือ Caltech) และต่อมาได้รับตำแหน่งประธานเก้าอี้ไลนัส พอลิง ด้านฟิสิกส์เคมี (Linus Pauling Chair of Chemical Physics) ซึ่งเป็นคนแรกของสถาบัน

เซวาลดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการศูนย์ชีววิทยากายภาพเพื่อวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีอัลตราฟาสต์ (Physical Biology Center for Ultrafast Science and Technology) ที่ Caltech และได้รับสัญชาติอเมริกันเมื่อวันที่ 5 มีนาคม ค.ศ. 1982

การบุกเบิกเคมีเฟมโต (Femtochemistry)

ผลงานที่สำคัญที่สุดของเซวาลคือการบุกเบิกสาขา เคมีเฟมโต ซึ่งเป็นการศึกษาปฏิกิริยาเคมีในระดับเวลาที่สั้นมากในระดับ เฟมโตวินาที (หนึ่งในล้านล้านส่วนของวินาที) โดยใช้เทคนิคเลเซอร์อัลตราฟาสต์ (Ultrafast Laser) ที่ปล่อยแสงแฟลชระยะสั้นเป็นพิเศษ

เทคนิคนี้ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์สามารถสังเกตและวิเคราะห์ "สถานะเปลี่ยนผ่าน" (Transition States) ของปฏิกิริยาเคมีได้ ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่พันธะเคมีกำลังถูกทำลายหรือสร้างขึ้น ซึ่งก่อนหน้านี้ไม่สามารถตรวจวัดได้ด้วยเครื่องมือปกติ

นอกจากนี้ เขายังมีส่วนสำคัญในการพัฒนาการเลี้ยวเบนของอิเล็กตรอนแบบอัลตราฟาสต์ (Ultrafast Electron Diffraction) ซึ่งใช้พัลส์ของอิเล็กตรอนแทนพัลส์ของแสงในการศึกษาพลวัตของปฏิกิริยาเคมี

บทบาททางการเมืองและทูตวิทยาศาสตร์

ในปี ค.ศ. 2010 อะห์เหม็ด เซวาล ได้รับการแต่งตั้งจากประธานาธิบดีบารัก โอบามา ให้เป็นหนึ่งในทูตวิทยาศาสตร์ (Science Envoy) คนแรกของสหรัฐอเมริกาประจำโลกมุสลิม เพื่อส่งเสริมความร่วมมือด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม ระหว่างสหรัฐฯ และประเทศมุสลิมทั่วโลก

ในช่วงการประท้วงในอียิปต์ปี ค.ศ. 2011 เซวาลได้มีบทบาทเป็นตัวกลางในการประสานงานระหว่างรัฐบาลทหารและกลุ่มเยาวชนปฏิวัติ เพื่อผลักดันการปฏิรูปทางรัฐธรรมนูญ แม้จะมีข่าวลือว่าเขาอาจลงสมัครรับเลือกตั้งประธานาธิบดีอียิปต์ในปี ค.ศ. 2012 แต่เขาได้ปฏิเสธโดยยืนยันว่าต้องการรับใช้ประเทศในฐานะนักวิทยาศาสตร์เท่านั้น

รางวัลและเกียรติยศ

เซวาลได้รับรางวัลระดับนานาชาติมากมายตลอดอาชีพการทำงาน โดยรางวัลที่โดดเด่นที่สุดคือ รางวัลโนเบลสาขาเคมี ปี ค.ศ. 1999 ซึ่งเขาได้บรรยายในหัวข้อ "เคมีเฟมโต: พลวัตระดับอะตอมของพันธะเคมีโดยใช้เลเซอร์อัลตราฟาสต์"

• รางวัลโนเบลสาขาเคมี (ค.ศ. 1999)
• เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไนล์ (Order of the Nile - รางวัลสูงสุดของอียิปต์)
• รางวัลวูล์ฟสาขาเคมี (Wolf Prize in Chemistry, ค.ศ. 1993)
• รางวัลคิงไฟซาลนานาชาติสาขาวิทยาศาสตร์ (King Faisal International Prize, ค.ศ. 1989)
• เหรียญรางวัลแฟรงคลิน (Franklin Medal, ค.ศ. 1998)
• รางวัลอัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ โลกแห่งวิทยาศาสตร์ (Albert Einstein World Award of Science, ค.ศ. 2006)