ลีกฟุตบอลอัลสเวนสกัน ลีกสูงสุดของสวีเดน

อัลสเวนสกัน (Allsvenskan) หรือในชื่อเต็มว่า Fotbollsallsvenskan เป็นลีกฟุตบอลอาชีพสูงสุดในระบบลีกฟุตบอลของประเทศสวีเดน ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1924 โดยทำหน้าที่เป็นเวทีการแข่งขันระดับสูงสุดที่รวบรวมสโมสรฟุตบอลชั้นนำของประเทศมาประชันฝีเท้ากัน

ประวัติความเป็นมา

ก่อนการก่อตั้งอัลสเวนสกัน ในช่วงทศวรรษ 1910 สวีเดนเคยมีการแข่งขันลีกระดับชาติในชื่อ Svenska Serien แต่ประสบปัญหาด้านงบประมาณในการบริหารจัดการ ทำให้ต้องแยกออกเป็นสองกลุ่มคือกลุ่มเหนือและกลุ่มใต้

จนกระทั่งวันที่ 13 มกราคม ค.ศ. 1924 สโมสรฟุตบอลต่างๆ ได้ร่วมประชุมกันที่กรุงสตอกโฮล์มเพื่อก่อตั้งลีกระดับชาติอย่างเป็นทางการ และเริ่มการแข่งขันนัดเปิดสนามในวันที่ 3 สิงหาคม ค.ศ. 1924 โดยในฤดูกาลแรก (1924–25) มีทีมเข้าร่วม 12 ทีม และสโมสร GAIS เป็นผู้คว้าแชมป์ทีมแรกของลีก

ในช่วงแรก ทีมจากภูมิภาค นอร์แลนด์ (Norrland) และเกาะกอตแลนด์ (Gotland) ไม่ได้รับอนุญาตให้เข้าร่วมการแข่งขันในระดับสูงของระบบลีก แต่ต่อมาได้มีการปรับเปลี่ยนกฎเกณฑ์เพื่อให้ทีมจากพื้นที่เหล่านี้สามารถเลื่อนชั้นขึ้นมาแข่งขันได้

การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญในประวัติศาสตร์

• ค.ศ. 1931: ลีกเริ่มใช้ผลการแข่งขันในอัลสเวนสกันเพื่อตัดสินแชมป์ฟุตบอลของสวีเดนอย่างเป็นทางการ
• ค.ศ. 1959: เปลี่ยนช่วงเวลาการแข่งขันจากฤดูใบไม้ร่วงเป็นฤดูใบไม้ผลิ เพื่อให้การแข่งขันจบลงภายในปีปฏิทินเดียว
• ค.ศ. 1973: ขยายจำนวนทีมในลีกเป็น 14 ทีม
• ทศวรรษ 1970: สโมสร Malmö FF ก้าวขึ้นมาเป็นมหาอำนาจภายใต้การนำของ อันโตนิโอ ดูรัน และ บ็อบ ฮิวสตัน โดยคว้าแชมป์ 5 สมัย และสามารถเข้าถึงรอบชิงชนะเลิศ ยูฟ่า แชมเปียนส์ลีก (ในขณะนั้นคือ European Cup) ปี 1979 แต่พ่ายแพ้ให้กับน็อตติงแฮม ฟอเรสต์
• ค.ศ. 1982–1992: มีการนำระบบเพลย์ออฟ (Play-off) และลีกต่อเนื่อง (Mästerskapsserien) มาใช้เพื่อตัดสินแชมป์ประเทศ ซึ่งแตกต่างจากระบบการนับคะแนนปกติในตาราง
• ค.ศ. 1990: เริ่มนำระบบ 3 คะแนนสำหรับการชนะหนึ่งนัดมาใช้
• ค.ศ. 2008: ปรับจำนวนทีมในลีกเพิ่มเป็น 16 ทีมจนถึงปัจจุบัน

รูปแบบการแข่งขันและกฎเกณฑ์

ปัจจุบันอัลสเวนสกันประกอบด้วยสโมสร 16 ทีม โดยการแข่งขันจะเริ่มขึ้นในช่วงปลายเดือนมีนาคมหรือต้นเดือนเมษายน และสิ้นสุดในเดือนพฤศจิกายน แต่ละทีมจะพบกันแบบเหย้า-เยือน รวมทั้งหมด 30 นัดต่อทีม (รวมทั้งลีก 240 นัด)

การเลื่อนชั้นและตกชั้น

ระบบการแข่งขันใช้การเลื่อนชั้นและตกชั้นร่วมกับ Superettan ซึ่งเป็นลีกระดับที่สองของสวีเดน โดยมีเกณฑ์ดังนี้:

• ทีมที่ได้อันดับ 14 และ 15 (สองทีมสุดท้าย) ของอัลสเวนสกัน จะต้องตกชั้นสู่ Superettan ทันที
• ทีมที่ได้อันดับ 1 ของ Superettan สองทีมแรก จะได้เลื่อนชั้นขึ้นสู่ Allsvenskan
• ทีมอันดับ 13 ของอัลสเวนสกัน จะต้องลงแข่งเพลย์ออฟเพื่อเลื่อนชั้น/ตกชั้น กับทีมอันดับ 3 ของ Superettan

การคว้าสิทธิ์ไปแข่งขันในยุโรป

ทีมที่ประสบความสำเร็จในลีกจะได้รับสิทธิ์เข้าแข่งขันในรายการของยูฟ่า (UEFA) ดังนี้:

• แชมป์อัลสเวนสกัน: ได้สิทธิ์เข้าแข่งขันใน ยูฟ่า แชมเปียนส์ลีก (UEFA Champions League)
• อันดับ 2 และ 3: ได้สิทธิ์เข้าแข่งขันใน ยูฟ่า คอนเฟอเรนซ์ลีก (UEFA Conference League)
• แชมป์สเวนสกา คูเปน (Svenska Cupen): ได้สิทธิ์เข้าแข่งขันใน ยูฟ่า ยูโรปาลีก (UEFA Europa League)

หากแชมป์บอลถ้วยคว้าสิทธิ์ไปรายการอื่นอยู่แล้ว สิทธิ์ในคอนเฟอเรนซ์ลีกจะถูกส่งต่อไปยังทีมอันดับ 4 ของตารางอัลสเวนสกัน

สถานะและรางวัล

ผู้ชนะเลิศในลีกอัลสเวนสกันจะได้รับการยกย่องเป็นแชมป์ฟุตบอลของสวีเดนและได้รับเหรียญทอง ในขณะที่อันดับ 2 จะได้รับเหรียญเงินขนาดใหญ่ อันดับ 3 ได้รับเหรียญเงินขนาดเล็ก และอันดับ 4 จะได้รับเหรียญทองแดง

อย่างไรก็ตาม ในประวัติศาสตร์มีบางช่วงที่ผู้ชนะลีกไม่ได้เป็นแชมป์ประเทศ เช่น ช่วงปี 1924–1930 ที่แชมป์ถูกตัดสินด้วยรายการ Svenska Mästerskapet และช่วงปี 1982–1992 ที่ใช้ระบบเพลย์ออฟและลีกต่อเนื่องในการตัดสินแชมป์

สถิติและสโมสรที่ประสบความสำเร็จ

สโมสรที่คว้าแชมป์ลีกได้มากที่สุดในประวัติศาสตร์ ได้แก่:

• Malmö FF: 24 สมัย
• IFK Göteborg: 18 สมัย
• IFK Norrköping: 13 สมัย