ชุมชนชาวอาเซอร์ไบจานในนากอร์โน-คาราบัค

ชุมชนชาวอาเซอร์ไบจานในนากอร์โน-คาราบัค (อาเซอร์ไบจาน: Dağlıq Qarabağın Azərbaycanlı İcması) หรือที่รู้จักในชื่อ สหภาพสังคมชุมชนชาวอาเซอร์ไบจานในนากอร์โน-คาราบัค เป็นสมาคมที่จัดตั้งขึ้นเพื่อเป็นตัวแทนของชาวอาเซอร์ไบจานที่ต้องลี้ภัยออกจากภูมิภาคนากอร์โน-คาราบัค โดยดำเนินกิจกรรมตั้งแต่เดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1994 จนถึงเดือนเมษายน ค.ศ. 2021

ประวัติความเป็นมาและบริบททางประชากร

จากการสำมะโนประชากรของสหภาพโซเวียตในปี ค.ศ. 1979 ซึ่งเป็นการสำรวจครั้งสุดท้ายก่อนเกิดความขัดแย้ง พบว่ามีชาวอาเซอร์ไบจานอาศัยอยู่ในเขตปกครองตนเองนากอร์โน-คาราบัค (ซึ่งส่วนใหญ่เป็นชาวอาร์เมเนีย) จำนวน 37,264 คน หรือคิดเป็นร้อยละ 23 ของประชากรทั้งหมด

ชาวอาเซอร์ไบจานเป็นประชากรส่วนใหญ่ในเขตชูชา (Shusha) โดยมีสัดส่วนมากกว่าร้อยละ 80 ของประชากรทั้งหมด และมีสัดส่วนระหว่างร้อยละ 15 ถึง 26 ในอีกสี่เขตที่เหลือ สำหรับในเมืองสเตปานาเกิร์ต (Stepanakert) ซึ่งเป็นเมืองหลวงของภูมิภาค มีชาวอาเซอร์ไบจานอาศัยอยู่ร้อยละ 11

ชุมชนชาวอาเซอร์ไบจานที่สำคัญนอกเขตชูชา ได้แก่ หมู่บ้านในเขตมาร์ดาเคิร์ต (Mardakert), อัสเกราน (Askeran), ฮาดรุต (Hadrut) และมาร์ตูนิ (Martuni)

การพลัดถิ่นและความขัดแย้ง

ผลจากการโจมตีและการปฏิบัติการทางทหารในช่วงเริ่มต้นของความขัดแย้งในปี ค.ศ. 1991 ส่งผลให้ชาวอาเซอร์ไบจานเกือบทั้งหมดต้องละทิ้งบ้านเรือนของตน มีรายงานการใช้ความรุนแรงต่อพลเรือนชาวอาเซอร์ไบจานโดยกลุ่มติดอาวุธชาวอาร์เมเนีย รวมถึงการเสียชีวิตของพลเรือนจากการระดมยิง และการเผาทำลายหมู่บ้านทั้งหมู่บ้าน

การจัดตั้งและบทบาทขององค์กร

นิซามี บาห์มานอฟ (Nizami Bahmanov) ซึ่งได้รับแต่งตั้งเป็นหัวหน้าฝ่ายบริหารของเมืองชูชาเมื่อวันที่ 8 เมษายน ค.ศ. 1992 ได้กลายเป็นผู้นำคนแรกที่ได้รับเลือกให้เป็นตัวแทนของชุมชนชาวอาเซอร์ไบจาน เนื่องจากชูชาเป็นเมืองเดียวในนากอร์โน-คาราบัคที่มีประชากรชาวอาเซอร์ไบจานเป็นส่วนใหญ่ หัวหน้าฝ่ายบริหารของเมืองนี้จึงได้รับมอบหมายให้เป็นตัวแทนของชาวอาเซอร์ไบจานทั้งหมดในคาราบัค

ในกระบวนการสันติภาพ ผู้ไกล่เกลี่ยจากกลุ่มมินสค์ขององค์การเพื่อความมั่นคงและความร่วมมือในยุโรป (OSCE Minsk Group) ได้มีการประชุมร่วมกับตัวแทนชุมชนชาวอาเซอร์ไบจานอย่างสม่ำเสมอในระหว่างการเดินทางเยือนเมืองสเตปานาเกิร์ต

สถานะของสหภาพสังคมชุมชนชาวอาเซอร์ไบจานในนากอร์โน-คาราบัค ซึ่งร่วมก่อตั้งโดย นิซามี บาห์มานอฟ, ฮาววา มัมมาโดวา (Havva Mammadova) และเอลมัน มัมมาโดฟ (Elman Mammadov) ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการจากกระทรวงยุติธรรมของอาเซอร์ไบจานในเดือนกันยายน ค.ศ. 2006

การเปลี่ยนผ่านผู้นำ

• นิซามี บาห์มานอฟ: ดำรงตำแหน่งจนถึงวันที่ 13 กันยายน ค.ศ. 2008
• บายราม ซาฟารอฟ (Bayram Safarov): ได้รับแต่งตั้งเป็นหัวหน้าฝ่ายบริหารของชูชาและดำรงตำแหน่งผู้นำชุมชนต่อในวันที่ 27 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2009 โดยในวันที่ 5 มิถุนายน ค.ศ. 2010 องค์กรได้เปลี่ยนชื่อเป็น สหภาพสาธารณะชุมชนชาวอาเซอร์ไบจานในนากอร์โน-คาราบัค
• ตูรัล กันจาลิเยฟ (Tural Ganjaliyev): นักการทูตชาวชูชา เข้ามาดำรงตำแหน่งแทนซาฟารอฟในปี ค.ศ. 2018 และดำรงตำแหน่งจนกระทั่งองค์กรยุบตัวลงในปี ค.ศ. 2021

โครงสร้างและวัตถุประสงค์

องค์กรนี้มีสถานะเป็นองค์กรไม่แสวงหาผลกำไร (NGO) ดำเนินงานโดยอาศัยสมาชิกอาสาสมัครและครอบคลุมพื้นที่ทั่วประเทศอาเซอร์ไบจาน โดยมีวัตถุประสงค์หลักคือการฟื้นฟูบูรณภาพแห่งดินแดนของอาเซอร์ไบจาน และการส่งเสริมให้ผู้พลัดถิ่นภายในประเทศ (IDPs) จากคาราบัคได้กลับคืนสู่บ้านเรือนของตน

การยุบองค์กร

เมื่อวันที่ 30 เมษายน ค.ศ. 2021 มีการประกาศยุบสมาคมดังกล่าว หลังจากที่อาเซอร์ไบจานสามารถยึดคืนพื้นที่ส่วนใหญ่ของนากอร์โน-คาราบัคกลับมาได้ภายหลังสงครามนากอร์โน-คาราบัคครั้งที่สอง