ดินแดนบริติชอินเดียนโอเชียน ประวัติศาสตร์และความขัดแย้งเหนือหมู่เกาะชาโกส

ดินแดนบริติชอินเดียนโอเชียน (British Indian Ocean Territory หรือ BIOT) เป็นดินแดนโพ้นทะเลของสหราชอาณาจักร ตั้งอยู่ในมหาสมุทรอินเดีย ประกอบด้วยหมู่เกาะชาโกส (Chagos Archipelago) ซึ่งมีเกาะปะการัง 7 แห่ง และเกาะย่อยๆ อีกกว่า 1,000 เกาะ มีพื้นที่ดินรวมประมาณ 60 ตารางกิโลเมตร โดยเกาะที่ใหญ่ที่สุดและอยู่ทางใต้สุดคือ ดิเอโกการ์เซีย (Diego Garcia) ซึ่งเป็นที่ตั้งของฐานทัพร่วมระหว่างสหราชอาณาจักรและสหรัฐอเมริกา

ข้อพิพาทด้านอธิปไตยและการขับไล่ประชากร

ดินแดนแห่งนี้เป็นศูนย์กลางของความขัดแย้งทางกฎหมายและการเมืองที่ยืดเยื้อ โดยประเทศมอริเชียสอ้างสิทธิ์ว่าสหราชอาณาจักรได้แยกหมู่เกาะชาโกสออกจากมอริเชียสเพื่อสร้างอาณานิคมใหม่ ซึ่งเป็นการกระทำที่ขัดต่อกฎหมายระหว่างประเทศ ในขณะที่สหราชอาณาจักรเคยโต้แย้งว่าหมู่เกาะนี้ไม่มีความผูกพันทางประวัติศาสตร์หรือวัฒนธรรมกับมอริเชียส และถูกบริหารจัดการผ่านมอริเชียสเพียงเพื่อความสะดวกในยุคอาณานิคมเท่านั้น

ประเด็นที่สำคัญที่สุดคือการขับไล่ชาวชาโกส (Chagossians) ซึ่งเป็นประชากรดั้งเดิมของหมู่เกาะ ระหว่างปี พ.ศ. 2511 ถึง 2516 รัฐบาลสหราชอาณาจักรได้บังคับย้ายถิ่นฐานชาวชาโกสประมาณ 2,000 คนไปยังมอริเชียสและเซเชลส์ เพื่อเปิดทางให้กับการสร้างฐานทัพทหารบนเกาะดิเอโกการ์เซีย ส่งผลให้ชาวชาโกสจำนวนมากต้องเผชิญกับความยากลำบากและถูกปฏิเสธสิทธิ์ในการกลับคืนสู่บ้านเกิดเป็นเวลาหลายทศวรรษ

ประวัติศาสตร์และการตั้งถิ่นฐาน

ในยุคแรก ชาวเรือชาวมัลดีฟส์รู้จักหมู่เกาะแห่งนี้ในชื่อ Fōlhavahi หรือ Hollhavai แต่เนื่องจากระยะทางที่ห่างไกลจากศูนย์กลางอำนาจของมัลดีฟส์ จึงไม่มีการตั้งถิ่นฐานถาวรในระยะแรก

หมู่เกาะชาโกสถูกบันทึกแผนที่โดย วาสโก ดา กามา ในช่วงต้นศตวรรษที่ 16 และต่อมาฝรั่งเศสได้อ้างสิทธิ์เหนือดินแดนนี้ในศตวรรษที่ 18 โดยใช้มอริเชียสเป็นฐาน การตั้งถิ่นฐานถาวรครั้งแรกเริ่มขึ้นในศตวรรษที่ 18 โดยทาสชาวแอฟริกันและแรงงานชาวอินเดียที่ถูกนำมาสร้างไร่มะพร้าว ต่อมาในปี พ.ศ. 2353 สหราชอาณาจักรเข้ายึดครองมอริเชียส และฝรั่งเศสได้ยกดินแดนนี้ให้ตามสนธิสัญญาปารีส ปี พ.ศ. 2357

หลังจากการยกเลิกทาสในปี พ.ศ. 2376 แรงงานในหมู่เกาะยังคงทำงานในฐานะแรงงานพันธสัญญา จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2426 ไร่ปลูกมะพร้าวถูกซื้อโดยบริษัท Société Huilière de Diego et Peros ซึ่งควบคุมวิถีชีวิตของชาวเกาะอย่างเบ็ดเสร็จจนถึงทศวรรษ 1960 และเกิดการพัฒนาภาษาครีโอลชาโกส (Chagossian creole) ขึ้นเป็นภาษากลางในพื้นที่

สถานะปัจจุบันและการเจรจาส่งมอบดินแดน

ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) และสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติได้มีมติว่าสหราชอาณาจักรควรส่งมอบหมู่เกาะชาโกสคืนให้แก่มอริเชียส ในปี พ.ศ. 2565 สหราชอาณาจักรและมอริเชียสได้เริ่มการเจรจา ซึ่งนำไปสู่ความเข้าใจร่วมกันในปี พ.ศ. 2567 ว่าสหราชอาณาจักรจะโอนอธิปไตยเหนือดินแดนนี้ให้มอริเชียส แต่จะยังคงสิทธิ์ในการบริหารจัดการฐานทัพทหารบนเกาะดิเอโกการ์เซียผ่านสัญญาเช่าระยะยาว 99 ปี

อย่างไรก็ตาม กระบวนการให้สัตยาบันในสนธิสัญญาที่ลงนามเมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2568 ประสบปัญหาและถูกระงับชั่วคราวในปี พ.ศ. 2569 หลังจากเกิดกระแสคัดค้านจากประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐอเมริกา ซึ่งส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของฐานทัพร่วมสหรัฐฯ-สหราชอาณาจักรในพื้นที่