รัฐธรรมนูญแห่งอุซเบกิสถาน โครงสร้างและหลักการพื้นฐาน

รัฐธรรมนูญแห่งอุซเบกิสถาน (ภาษาอุซเบก: Oȁbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi) ได้รับการรับรองเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม ค.ศ. 1992 ในการประชุมสมัยที่ 11 ของสภาสูงสุดแห่งอุซเบกิสถาน โดยเข้ามาแทนที่รัฐธรรมนูญฉบับปี 1978 รัฐธรรมนูญฉบับนี้ถือเป็นกฎหมายสูงสุดของสาธารณรัฐอุซเบกิสถานตามที่ระบุไว้ในมาตรา 15 โดยมีโครงสร้างแบ่งออกเป็น 6 ส่วน และ 26 บท

ภาพรวมของโครงสร้างอำนาจ

รัฐธรรมนูญของอุซเบกิสถานกำหนดให้มีการแบ่งแยกอำนาจระหว่างฝ่ายบริหาร ฝ่ายนิติบัญญัติ และฝ่ายตุลาการ แม้ว่าในทางปฏิบัติอำนาจจะรวมศูนย์อยู่ที่ประธานาธิบดีอย่างมากก็ตาม

ฝ่ายบริหาร

ประธานาธิบดีแห่งอุซเบกิสถาน เป็นประมุขแห่งรัฐและผู้ถืออำนาจบริหารสูงสุด ได้รับการเลือกตั้งโดยตรงให้ดำรงตำแหน่งวาระละ 5 ปี (สามารถต่ออายุได้หนึ่งครั้ง) โดยมีอำนาจหน้าที่ดังนี้:

• เป็นผู้บัญชาการทหารสูงสุดของกองทัพ
• มีอำนาจประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินหรือประกาศสงคราม
• เสนอชื่อนายกรัฐมนตรีเพื่อให้สภา Oliy Majlis พิจารณา
• แต่งตั้งคณะรัฐมนตรีและผู้พิพากษาศาลระดับชาติ (โดยความเห็นชอบของ Oliy Majlis)
• มีอำนาจยุบสภา ซึ่งทำให้ดุลอำนาจเอียงไปทางฝ่ายบริหารอย่างชัดเจน

ฝ่ายนิติบัญญัติ

ฝ่ายนิติบัญญัติคือ Oliy Majlis ซึ่งเป็นระบบสองสภา ประกอบด้วย:

• สภาผู้แทนราษฎร (Legislative Chamber): มีสมาชิก 150 คน มาจากการเลือกตั้งวาระ 5 ปี
• วุฒิสภา (Senate): มีสมาชิก 100 คน ซึ่งในจำนวนนี้ 16 คนได้รับการเสนอชื่อโดยประธานาธิบดี

Oliy Majlis มีหน้าที่ออกกฎหมาย ให้สัตยาบันในสนธิสัญญาระหว่างประเทศ และรับรองกฤษฎีกาของประธานาธิบดี

ฝ่ายตุลาการ

ระบบตุลาการระดับชาติประกอบด้วย ศาลรัฐธรรมนูญ, ศาลฎีกา และ ศาลเศรษฐกิจสูงสุด โดยมีศาลระดับภูมิภาค เขต และเมืองรองลงมา ผู้พิพากษาทุกระดับได้รับการแต่งตั้งโดยประธานาธิบดีและได้รับความเห็นชอบจาก Oliy Majlis

หลักการพื้นฐาน (ส่วนที่ 1)

บทที่ 1 อธิปไตยของรัฐ

รัฐธรรมนูญระบุหลักการสำคัญเกี่ยวกับความเป็นรัฐไว้ดังนี้:

• มาตรา 1: อุซเบกิสถานเป็นสาธารณรัฐประชาธิปไตยที่มีอธิปไตย
• มาตรา 2: รัฐต้องแสดงออกถึงเจตจำนงของประชาชนและรับใช้ผลประโยชน์ของประชาชน
• มาตรา 4: ภาษาทางการของสาธารณรัฐอุซเบกิสถานคือ ภาษาอุซเบก โดยรัฐต้องส่งเสริมความเคารพต่อภาษา ขนบธรรมเนียม และประเพณีของทุกเชื้อชาติที่อาศัยอยู่ในดินแดน
• มาตรา 6: เมืองทาชเคนต์เป็นเมืองหลวงของสาธารณรัฐอุซเบกิสถาน

บทที่ 2 ประชาธิปไตย

มาตรา 7 ระบุว่าประชาชนเป็นแหล่งที่มาเดียวของอำนาจรัฐ อำนาจรัฐจะต้องถูกใช้เพื่อผลประโยชน์ของประชาชนและดำเนินการโดยหน่วยงานที่ได้รับมอบอำนาจตามรัฐธรรมนูญและกฎหมายเท่านั้น การยึดอำนาจรัฐหรือการจัดตั้งหน่วยงานรัฐคู่ขนานถือเป็นการกระทำที่ขัดต่อรัฐธรรมนูญและต้องได้รับโทษตามกฎหมาย