การสนทนา ศิลปะและโครงสร้างของการสื่อสารระหว่างบุคคล

การสนทนา (Conversation) คือการสื่อสารเชิงโต้ตอบระหว่างบุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไป ซึ่งเป็นองค์ประกอบพื้นฐานที่สำคัญยิ่งในการสร้างความสัมพันธ์ทางสังคมและการขัดเกลาทางสังคม (Socialization) การพัฒนาทักษะการสนทนาและมารยาทในการสื่อสารไม่เพียงแต่ช่วยให้บุคคลสามารถปรับตัวเข้ากับสังคมได้ แต่ยังเป็นจุดเน้นสำคัญในการเรียนรู้ภาษาที่สอง เพื่อให้ผู้เรียนสามารถสื่อสารได้อย่างเป็นธรรมชาติและเหมาะสมกับบริบททางวัฒนธรรม

ในทางวิชาการ มีสาขาวิชาที่เรียกว่า การวิเคราะห์การสนทนา (Conversation Analysis) ซึ่งเป็นแขนงหนึ่งของสังคมวิทยาที่มุ่งศึกษาโครงสร้างและการจัดระเบียบของการปฏิสัมพันธ์ของมนุษย์ โดยเน้นไปที่รูปแบบการโต้ตอบในบทสนทนาเพื่อทำความเข้าใจกฎเกณฑ์ที่ไม่ได้เขียนไว้ซึ่งควบคุมการสื่อสารของมนุษย์

นิยามและลักษณะของการสนทนา

แม้จะไม่มีนิยามที่เป็นสากลและยอมรับกันโดยทั่วไป แต่การสนทนามักถูกจำกัดความโดยการเปรียบเทียบกับสิ่งที่ ไม่ใช่ การสนทนา เช่น การทักทายตามพิธีกรรม (Ritualized exchange) หรือการปฏิสัมพันธ์ที่มีความแตกต่างทางสถานะอย่างชัดเจน (เช่น หัวหน้าสั่งการลูกน้อง) จะไม่ถือว่าเป็นการสนทนาในความหมายที่แท้จริง นอกจากนี้ การสื่อสารที่มีหัวข้อหรือวัตถุประสงค์ที่เฉพาะเจาะจงและเข้มงวดเกินไปก็มักไม่ถูกจัดเป็นการสนทนา

ผู้เชี่ยวชาญบางท่านจึงสรุปว่า การสนทนาคือ "การพูดคุยที่เกิดขึ้นอย่างไม่เป็นทางการ มีความสมมาตร (Symmetrical) และมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างและรักษาความสัมพันธ์ทางสังคม"

องค์ประกอบและกฎเกณฑ์

การสนทนาขึ้นอยู่กับขนบทางสังคมและมารยาท ซึ่งมีพื้นฐานมาจาก หลักความร่วมมือ (Cooperative Principle) หากผู้สนทนาไม่ปฏิบัติตามกฎเหล่านี้ อาจทำให้การสนทนาเสื่อมถอยหรือสิ้นสุดลง โดยการโต้ตอบในบทสนทนาจะเป็นการตอบสนองต่อสิ่งที่คู่สนทนาได้กล่าวไว้ก่อนหน้า

ในด้านรูปแบบ การสนทนามักเกิดขึ้นแบบเผชิญหน้า (Face-to-face) และเกิดขึ้นในเวลาเดียวกัน (Synchronous) ซึ่งรวมถึงการใช้แอปพลิเคชันวิดีโอคอลหรือการโทรศัพท์ อย่างไรก็ตาม การสื่อสารผ่านตัวอักษรในอินเทอร์เน็ตที่มักเป็นแบบไม่พร้อมกัน (Asynchronous) เช่น อีเมล มักไม่ถูกจัดอยู่ในหมวดหมู่การสนทนาในความหมายดั้งเดิม

นอกจากนี้ การสื่อสารในการสนทนาแบบเผชิญหน้าไม่ได้ขึ้นอยู่กับคำพูดเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึง อวัจนภาษา (Non-verbal communication) เช่น รอยยิ้ม การขมวดคิ้ว การยักไหล่ และน้ำเสียง ซึ่งมีส่วนสำคัญอย่างมากในการส่งผ่านความหมายที่แท้จริง

ประเภทของการสนทนา

การโต้ตอบอย่างมีไหวพริบ (Banter)

Banter คือการสนทนาที่ใช้ประโยคสั้นๆ มีไหวพริบ และโต้ตอบกันอย่างรวดเร็ว มักมีการใช้การหยอกล้อ การเสียดสีอย่างชาญฉลาด หรือการเล่นคำ (Puns) โดยมีลักษณะเหมือน "สงครามทางปัญญา" ที่แต่ละฝ่ายพยายามนำเสนอคำพูดที่เหนือกว่าฝ่ายตรงข้าม

ปัจจัยสำคัญในการทำ Banter ให้ประสบความสำเร็จคือ นัยแฝง (Subtext) สถานการณ์ และความสัมพันธ์อันดี (Rapport) ระหว่างคู่สนทนา การหยอกล้อต้องสามารถกระตุ้นการตอบสนองทางอารมณ์ได้โดยไม่ทำให้ฝ่ายตรงข้ามรู้สึกถูกทำร้ายจิตใจ

การอภิปราย (Discussion)

การอภิปรายเป็นส่วนหนึ่งของการสนทนาที่เน้นการแบ่งปันความคิดเห็นในหัวข้อต่างๆ ในสังคมที่ยึดถือมารยาท การอภิปรายมักจะเปลี่ยนหัวข้อก่อนที่จะกลายเป็นข้อพิพาทหรือประเด็นที่ขัดแย้งรุนแรง เพื่อรักษาบรรยากาศของการสนทนาให้เป็นไปอย่างราบรื่น

การแบ่งหมวดหมู่ตามเนื้อหา

การสนทนาส่วนใหญ่อาจแบ่งออกเป็น 4 หมวดหมู่หลักตามเนื้อหาที่พูดคุย:

• แนวคิดเชิงอัตวิสัย (Subjective ideas): การแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเพื่อขยายความเข้าใจและความตระหนักรู้
• ข้อเท็จจริงเชิงวัตถุวิสัย (Objective facts): การพูดคุยเพื่อตอกย้ำหรือยืนยันมุมมองที่ยอมรับกันโดยทั่วไป
• บุคคลอื่น (Other people): การพูดถึงบุคคลที่ไม่ได้อยู่ในวงสนทนา ซึ่งอาจเป็นการวิจารณ์ การแข่งขัน หรือการสนับสนุน (รวมถึงการซุบซิบ)
• ตนเอง (Oneself): การพูดถึงเรื่องราวของตนเอง ซึ่งในบางครั้งอาจเป็นการแสดงออกเพื่อเรียกร้องความสนใจ