ความสัมพันธ์ระหว่างคิวบาและอิสราเอล

ความสัมพันธ์ระหว่างสาธารณรัฐคิวบาและรัฐอิสราเอลเป็นความสัมพันธ์ที่มีความผันผวนอย่างมากในเชิงประวัติศาสตร์ โดยปัจจุบันทั้งสองประเทศไม่มีความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างเป็นทางการนับตั้งแต่ปี ค.ศ. 1973 แม้ว่าอิสราเอลจะยังคงรักษาส่วนงานผลประโยชน์ (Interest Section) ไว้ในสถานทูตแคนาดา ณ กรุงฮาวานา เพื่อดูแลกิจการที่จำเป็น

ประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์

ยุคเริ่มต้นและการสถาปนาความสัมพันธ์

ในช่วงแรกของการก่อตั้งรัฐอิสราเอล คิวบามีท่าทีที่หลากหลาย โดยในปี ค.ศ. 1919 คิวบาเคยสนับสนุนแนวคิดการสร้างรัฐอิสระสำหรับชาวเยิว และในปี ค.ศ. 1942 ได้ประณามการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิวโดยระบอบนาซีเยอรมนี อย่างไรก็ตาม ในวันที่ 29 พฤศจิกายน ค.ศ. 1947 คิวบาเป็นประเทศเดียวในทวีปอเมริกาที่ลงคะแนนเสียงคัดค้านแผนการแบ่งดินแดนปาเลสไตน์ของสหประชาชาติ ซึ่งนำไปสู่การก่อตั้งรัฐอิสราเอล

แม้จะมีการลงคะแนนคัดค้าน แต่คิวบาก็ยอมรับการมีอยู่ของอิสราเอลและสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตในปี ค.ศ. 1949 ต่อมาอิสราเอลได้เปิดสถานกงสุลกิตติมศักดิ์ในกรุงฮาวานาในปี ค.ศ. 1952 และยกระดับเป็นสถานทูตในปี ค.ศ. 1954 ขณะที่คิวบาได้เปิดสำนักงานทางการทูตในอิสราเอลในปี ค.ศ. 1957

จุดเปลี่ยนภายใต้การนำของฟิเดล คาสโตร

หลังจากฟิเดล คาสโตร ก้าวขึ้นสู่อำนาจในปี ค.ศ. 1959 คิวบาเริ่มปรับเปลี่ยนนโยบายต่างประเทศโดยสร้างพันธมิตรที่ใกล้ชิดกับกลุ่มประเทศอาหรับ ในช่วงสงคราม 6 วัน (Six-Day War) ปี ค.ศ. 1967 คิวบาและโรมาเนียเป็นเพียงสองประเทศในกลุ่มสังคมนิยมที่ไม่ได้ตัดความสัมพันธ์ทางการทูตกับอิสราเอล อย่างไรก็ตาม คิวบาได้ส่งความช่วยเหลือทางทหารไปยังอียิปต์ในช่วงสงครามบั่นทอนกำลัง (War of Attrition) เพื่อช่วยอียิปต์ยึดคืนคาบสมุทรไซนายที่ถูกอิสราเอลครอบครอง

ความสัมพันธ์ถึงจุดแตกหักในเดือนกันยายน ค.ศ. 1973 เมื่อคิวบาประกาศตัดความสัมพันธ์ทางการทูตกับอิสราเอลระหว่างการประชุมสุดยอดของขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (Non-Aligned Movement) ในแอลจีเรีย และในเดือนตุลาคมปีเดียวกัน คิวบาได้ส่งกำลังทหารและยุทโธปกรณ์ไปยังซีเรียเพื่อสนับสนุนในสงครามยมคิปปูร์ (Yom Kippur War) ซึ่งเป็นการต่อสู้กับอิสราเอล

สถานะหลังปี ค.ศ. 1991 และความพยายามในการปรับความสัมพันธ์

การล่มสลายของสหภาพโซเวียตในปี ค.ศ. 1991 ส่งผลกระทบทางเศรษฐกิจอย่างรุนแรงต่อคิวบา ทำให้นโยบายต่างประเทศเปลี่ยนไปโดยลดการส่งความช่วยเหลือทางทหารไปยังประเทศอื่น ในช่วงทศวรรษ 1990 เริ่มมีบริษัทจากอิสราเอลเข้ามาดำเนินธุรกิจในคิวบา และมีนักท่องเที่ยวชาวอิสราเอลเดินทางไปเยือนคิวบามากขึ้น

มีการพบปะกันในระดับผู้นำหลายครั้ง เช่น การพบกันระหว่างประธานาธิบดีฟิเดล คาสโตร และประธานาธิบดีเอเซอร์ ไวซแมน ของอิสราเอล ในปี ค.ศ. 1994 และการพบกับชิมอน เพเรส รัฐมนตรีของอิสราเอลในปี ค.ศ. 1996 นอกจากนี้ ระหว่างปี ค.ศ. 1995 ถึง 1999 คิวบาได้อนุญาตให้ชาวยิวในคิวบาประมาณ 400 คน อพยพไปยังอิสราเอลผ่านปฏิบัติการ "Operation Cigar" โดยได้รับความช่วยเหลือจากรัฐบาลแคนาดา

ในปี ค.ศ. 2010 ฟิเดล คาสโตร ได้ให้สัมภาษณ์กับเจฟฟรีย์ โกลด์เบิร์ก นักข่าวชาวอเมริกัน โดยระบุว่าเขามีความเชื่อว่าอิสราเอลมีสิทธิที่จะดำรงอยู่เป็นรัฐยิว และได้ประณามผู้ที่ปฏิเสธการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิว (Holocaust deniers) รวมถึงแสดงความกังวลเกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน ซึ่งคำกล่าวนี้ได้รับคำชื่นชมจากนายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮู ของอิสราเอลในขณะนั้น

สถานการณ์ปัจจุบัน

แม้จะมีความพยายามในการสื่อสารระดับบุคคลในอดีต แต่ความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างเป็นทางการยังไม่ได้รับการฟื้นฟู โดยในปัจจุบันภายใต้การนำของมิเกล ดิอาซ-คาเนล ผู้นำคิวบาได้ออกมาประณามการปฏิบัติการทางทหารของอิสราเอลในสงครามฉนวนกาซา ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าความตึงเครียดในตะวันออกกลางยังคงเป็นปัจจัยหลักที่กำหนดทิศทางความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศ