การตัดสินผลการแข่งขันฟุตบอล

การตัดสินผลการแข่งขัน (Determining the Outcome of a Match) เป็นกฎข้อที่ 10 ของกฎกติกาฟุตบอล (Laws of the Game) ซึ่งกำหนดโดยคณะกรรมการสมาคมฟุตบอลระหว่างประเทศ (International Football Association Board หรือ IFAB) โดยกฎข้อนี้ครอบคลุมเนื้อหาสำคัญสองส่วน คือ ขั้นตอนการทำประตู และวิธีการตัดสินผู้ชนะในกรณีที่การแข่งขันจบลงด้วยผลเสมอ

การทำประตูและการตัดสินผลการแข่งขัน

ตามกฎกติกาพื้นฐาน การทำประตูจะเกิดขึ้นเมื่อลูกฟุตบอลผ่านเส้นประตูเข้าไปทั้งหมด ระหว่างเสาสองต้นและใต้คานประตู โดยทีมที่ทำประตูได้มากกว่าจะเป็นผู้ชนะในการแข่งขัน หากทั้งสองทีมทำประตูได้เท่ากันเมื่อสิ้นสุดเวลาการแข่งขันปกติ (90 นาที) ผลการแข่งขันจะถือว่าเสมอ

การตัดสินผู้ชนะในกรณีที่ผลการแข่งขันเสมอ

ในรายการแข่งขันส่วนใหญ่ เช่น ฟุตบอลลีก ผลเสมอถือเป็นผลลัพธ์ที่ยอมรับได้ โดยทั่วไปจะมีการแบ่งคะแนนให้ทั้งสองทีม (เช่น ระบบ 3 คะแนนสำหรับผู้ชนะ และ 1 คะแนนสำหรับทีมที่เสมอ) อย่างไรก็ตาม ในการแข่งขันแบบน็อคเอาท์ (Knock-out tournaments) ที่จำเป็นต้องมีผู้ชนะเพื่อผ่านเข้าสู่รอบต่อไป กฎข้อที่ 10 ได้กำหนดวิธีการตัดสินดังนี้:

• กฎประตูทีมเยือน (Away Goals Rule): ใช้สำหรับการแข่งขันแบบสองนัด (เหย้า-เยือน) เพื่อตัดสินผู้ชนะหากผลรวมประตูเท่ากัน (ปัจจุบันหลายรายการเริ่มยกเลิกกฎนี้)
• การต่อเวลาพิเศษ (Extra Time): การแข่งขันเพิ่มอีกสองช่วง ช่วงละ 15 นาที หากผลยังคงเสมอกันหลังจากจบเวลาปกติ
• การดวลจุดโทษ (Penalty Shoot-out): วิธีการสุดท้ายในการตัดสินผู้ชนะหากผลการแข่งขันยังคงเสมอกันหลังจากต่อเวลาพิเศษ

ลำดับการใช้มักจะเป็นการพิจารณากฎประตูทีมเยือนก่อน ตามด้วยการต่อเวลาพิเศษ และจบลงด้วยการดวลจุดโทษ อย่างไรก็ตาม บางรายการแข่งขัน เช่น EFL Cup อาจกำหนดให้ข้ามการต่อเวลาพิเศษและเข้าสู่การดวลจุดโทษทันที ซึ่งจะมีการตกลงกันไว้ก่อนเริ่มการแข่งขัน

ประวัติการตัดสินผลการแข่งขัน

ยุคก่อนปี 1863 และกฎกติกาเริ่มแรก

ก่อนปี 1863 กฎฟุตบอลหลายชุดมีวิธีการทำคะแนนเพียงวิธีเดียวคือการทำประตู แต่มีข้อยกเว้นในกฎของ Eton และ Sheffield ที่มีการใช้ "rouge" (คล้ายกับการ touchdown ในรักบี้) เพื่อใช้ตัดสินในกรณีที่ผลเสมอ

เมื่อสมาคมฟุตบอลอังกฤษ (FA) ประกาศกฎในปี 1863 กำหนดให้การทำประตูเป็นวิธีเดียวในการตัดสินผลแพ้ชนะ และไม่มีขั้นตอนการตัดสินกรณีเสมอในขณะนั้น

การนำ "Touch Down" มาใช้

ในเดือนกุมภาพันธ์ 1866 ฟุตบอลได้นำระบบ "touch down" มาใช้ชั่วคราว โดยหากลูกบอลออกหลังเส้นประตูและผู้เล่นฝ่ายตรงข้ามสัมผัสบอลได้ จะได้ 1 touch down ซึ่งจะนำมาใช้ตัดสินผู้ชนะหากไม่มีการทำประตูเกิดขึ้นหรือจำนวนประตูเท่ากัน อย่างไรก็ตาม ระบบนี้ถูกยกเลิกในเดือนกุมภาพันธ์ 1867 เนื่องจากทำให้ผู้เล่นละเลยการพยายามทำประตูซึ่งเป็นวัตถุประสงค์หลักของเกม

การเปลี่ยนแปลงในศตวรรษที่ 20

• ปี 1923: มีการระบุชัดเจนในกฎกติกาว่า ทีมที่ทำประตูได้มากกว่าจะเป็นผู้ชนะ และหากประตูเท่ากันจะถือว่าเสมอ เพื่อป้องกันการนำจำนวนการเตะมุมมาใช้เป็นตัวตัดสินผลการแข่งขัน
• การจับสลาก (Drawing of Lots): ระหว่างปี 1867 ถึง 1970 หากจำเป็นต้องมีผู้ชนะในรอบน็อคเอาท์แต่มิได้กำหนดวิธีไว้ มักจะใช้วิธีการสุ่ม เช่น การจับสลากหรือการโยนเหรียญ
• การดวลจุดโทษ: ในการประชุมของ IFAB ปี 1970 ได้มีการยกเลิกการจับสลากและนำการดวลจุดโทษมาใช้เป็นมาตรฐานในการตัดสินผู้ชนะแทน

กฎประตูทองคำและประตูเงิน

ในปี 1993 มีการทดลองใช้กฎ "ประตูทองคำ" (Golden Goal) หรือ Sudden Death ซึ่งหากทีมใดทำประตูได้ในช่วงต่อเวลาพิเศษ ทีมนั้นจะเป็นผู้ชนะทันทีและจบเกมทันที กฎนี้ถูกใช้ในฟุตบอลโลกปี 1998 และ 2002 ก่อนจะถูกยกเลิกในปี 2004 นอกจากนี้ยังเคยมีการใช้กฎ "ประตูเงิน" (Silver Goal) ซึ่งเป็นรูปแบบที่ดัดแปลงมาจากประตูทองคำในช่วงเวลาสั้นๆ