คดี DeVillier v. Texas การคุ้มครองสิทธิในทรัพย์สินและการชดเชยจากรัฐ

คดี DeVillier v. Texas (601 U.S. 285, 2024) เป็นคดีสำคัญที่ศาลฎีกาสหรัฐอเมริกาตัดสินเมื่อวันที่ 16 เมษายน 2024 ซึ่งเกี่ยวข้องกับหลักกฎหมายว่าด้วยการเวนคืนทรัพย์สิน (Takings Clause) ภายใต้รัฐธรรมนูญสหรัฐฯ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติมครั้งที่ 5 (Fifth Amendment) โดยมีประเด็นหลักอยู่ที่ว่ารัฐสามารถหลีกเลี่ยงการชดเชยค่าเสียหายเมื่อการกระทำของรัฐส่งผลให้ทรัพย์สินของเอกชนได้รับความเสียหายหรือไม่

ภูมิหลังของคดี

ในช่วงต้นทศวรรษ 2020 กรมการขนส่งของรัฐเท็กซัสได้ติดตั้งแผงกั้นกลางถนนบนทางหลวงระหว่างรัฐสาย 10 (Interstate 10) ในรัฐเท็กซัส ซึ่งแผงกั้นเหล่านี้ถูกติดตั้งอย่างแน่นหนาจนน้ำไม่สามารถไหลผ่านได้ ส่งผลให้เมื่อเกิดพายุเฮอริเคนฮาร์วีย์ (Hurricane Harvey) และพายุโซนร้อนอิเมลดา (Tropical Storm Imelda) น้ำจึงสะสมอยู่ด้านหนึ่งของทางหลวงและไหลเข้าท่วมที่ดินของเจ้าของที่ดินในบริเวณนั้น

เจ้าของที่ดิน ซึ่งรวมถึงนาย DeVillier ได้ยื่นฟ้องรัฐเท็กซัส โดยอ้างว่าการที่รัฐปล่อยให้น้ำท่วมที่ดินของตนโดยไม่มีการชดเชยนั้น ถือเป็นการเวนคืนทรัพย์สิน (Taking) ภายใต้รัฐธรรมนูญสหรัฐฯ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติมครั้งที่ 5 และรัฐจึงมีหน้าที่ต้องชดเชยค่าเสียหายให้แก่พวกเขา

ข้อโต้แย้งของรัฐเท็กซัส

รัฐเท็กซัสโต้แย้งว่า รัฐธรรมนูญสหรัฐฯ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติมครั้งที่ 5 ไม่ได้มีผลบังคับใช้ได้ด้วยตัวเอง (Not self-executing) และเนื่องจากไม่มีกฎหมายระดับรัฐที่อนุญาตให้ฟ้องร้องรัฐในกรณีนี้ได้ ดังนั้น นาย DeVillier และเจ้าของที่ดินรายอื่นๆ จึงไม่สามารถเรียกร้องค่าชดเชยได้

คำตัดสินของศาลฎีกาสหรัฐฯ

ผู้พิพากษา Clarence Thomas เป็นผู้เขียนความเห็นของศาล ซึ่งมีมติเป็นเอกฉันท์ว่า นาย DeVillier ควรได้รับอนุญาตให้ดำเนินคดีเพื่อเรียกร้องค่าชดเชยผ่านกลไกทางกฎหมายที่ระบุไว้ในกฎหมายของรัฐเท็กซัส ศาลจึงมีคำสั่งให้ยกเลิกคำตัดสินของศาลอุทธรณ์ภาค 5 (Fifth Circuit Court of Appeals) ที่เคยตัดสินให้รัฐเท็กซัสชนะคดี

ปฏิกิริยาหลังคำตัดสิน

นาย Ken Paxton อัยการสูงสุดของรัฐเท็กซัส กล่าวว่า "ตราบใดที่เท็กซัสยังเป็นเท็กซัส เราตระหนักดีว่าสิทธิในทรัพย์สินเป็นสิ่งสำคัญต่อสังคมที่เสรี ภายใต้รัฐธรรมนูญสหรัฐฯ การเรียกร้องดังกล่าวควรดำเนินการภายใต้กฎหมายของรัฐ เว้นแต่รัฐสภาจะกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ข้าพเจ้ายินดีที่ศาลฎีกาเห็นพ้องกับเราเป็นเอกฉันท์ว่าพลเมืองควรฟ้องร้องภายใต้กฎหมายเท็กซัส"

อย่างไรก็ตาม สถาบันเพื่อความยุติธรรม (Institute for Justice) ซึ่งเป็นตัวแทนของนาย DeVillier ได้วิจารณ์คำกล่าวของนาย Paxton โดยระบุว่า หากรัฐเท็กซัสชนะคดีนี้ ศาลฎีกาจะยืนยันคำตัดสินของศาลอุทธรณ์ภาค 5 แต่ในความเป็นจริง ศาลได้ตัดสินในทางตรงกันข้าม ซึ่งหมายความว่ารัฐเท็กซัสสามารถถูกฟ้องร้องภายใต้รัฐธรรมนูญฉบับแก้ไขเพิ่มเติมครั้งที่ 5 ได้ และคดีนี้จะต้องกลับไปพิจารณาในศาลเขตของรัฐบาลกลาง ซึ่งเท่ากับว่ารัฐเท็กซัสเป็นฝ่ายแพ้คดีในขั้นตอนนี้