ป้อมปราการดุนอองฮาซา โบราณสถานยุคก่อนประวัติศาสตร์แห่งเกาะอินิชมอร์

ดุนอองฮาซา (Dún Aonghasa) หรือในชื่อภาษาอังกฤษว่า Dun Aengus เป็นหนึ่งในป้อมปราการบนเนินเขา (Hill Fort) ยุคก่อนประวัติศาสตร์ที่มีชื่อเสียงที่สุด ซึ่งตั้งอยู่บนเกาะอินิชมอร์ (Inis Mór) ในหมู่เกาะอารัน (Aran Islands) เคาน์ตีโกลเวย์ ประเทศไอร์แลนด์ จุดเด่นของโบราณสถานแห่งนี้คือตำแหน่งที่ตั้งซึ่งอยู่บริเวณขอบหน้าผาสูงชันกว่า 100 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล ทำให้เป็นทั้งจุดยุทธศาสตร์ที่สำคัญและสถานที่ท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์ที่ดึงดูดผู้คนจากทั่วโลก

ประวัติและการก่อสร้าง

แม้จะไม่ทราบวันที่ก่อสร้างที่แน่นอน แต่หลักฐานทางโบราณคดีชี้ให้เห็นว่าโครงสร้างส่วนใหญ่ของดุนอองฮาซาสร้างขึ้นในช่วงยุคสำริด (Bronze Age) และยุคเหล็ก (Iron Age)

• ยุคเริ่มต้น: การขุดค้นพบว่าการก่อสร้างครั้งแรกเริ่มขึ้นประมาณ 1,100 ปีก่อนคริสตกาล โดยเป็นการนำหินเศษหินมาพูนทับหินตั้งขนาดใหญ่เพื่อสร้างแนวล้อมรอบขั้นแรก
• หลักฐานการอยู่อาศัย: พบร่องรอยการอยู่อาศัยของมนุษย์และแม่พิมพ์สำหรับหล่อสำริด ซึ่งระบุอายุได้ว่าอยู่ในช่วงปลายยุคสำริดของยุโรป (ประมาณ 900 ปีก่อนคริสตกาล)
• การเสริมความแข็งแกร่ง: ประมาณ 500 ปีก่อนคริสตกาล ได้มีการสร้างกำแพงป้องกันสามชั้นบริเวณด้านทิศตะวันตกของป้อมปราการ
• การค้นพบสำคัญ: ในปี ค.ศ. 1839 มีการค้นพบเข็มกลัดรูปหัวนก (Bird-head Fibula) จากยุคเหล็กตอนต้นภายในกำแพงของสถานที่แห่งนี้

ชื่อ "ดุนอองฮาซา" มีความหมายว่า "ป้อมปราการของอองฮัส" ซึ่งอาจอ้างถึงเทพเจ้าในตำนานไอริชยุคก่อนคริสเตียน หรือกษัตริย์ในตำนานนามว่า อองฮัส แมก อุมอร์ (Aonghus mac Úmhór) และตามความเชื่อดั้งเดิม สถานที่แห่งนี้มีความเกี่ยวข้องกับชาวเฟอร์โบลก (Fir Bolg)

ลักษณะทางสถาปัตยกรรมและหน้าที่ใช้สอย

ป้อมปราการแห่งนี้ประกอบด้วยกำแพงหินแห้ง (Dry stone construction) วงกลมซ้อนกัน 4 ชั้น โดยมีลักษณะเด่นดังนี้:

ระบบป้องกันและการออกแบบ

เดิมทีป้อมปราการมีรูปทรงรีหรือรูปตัว D แต่เนื่องจากการกัดเซาะของหน้าผาทำให้บางส่วนพังทลายลงสู่ทะเล กำแพงบางจุดมีความกว้างถึง 4 เมตร และพื้นที่ภายในกำแพงชั้นนอกสุดครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 6 เฮกตาร์ (14 เอเคอร์)

จุดที่น่าสนใจที่สุดคือระบบป้องกันที่เรียกว่า เชอวาล เดอ ฟรีส (Cheval de frise) ซึ่งเป็นแท่งหินปูนปลายแหลมจำนวนมากที่ปักไว้ในรอยแยกของหินปูนในลักษณะตั้งตรงหรือเอียงออกด้านนอก เพื่อป้องกันการบุกรุกจากศัตรู ซึ่งระบบป้องกันลักษณะนี้ยังสามารถพบได้ที่บัลลีคินวาร์กา (Ballykinvarga) ในเคาน์ตีแคลร์

การเปลี่ยนแปลงทางภูมิศาสตร์

ในขณะที่ก่อสร้าง ระดับน้ำทะเลต่ำกว่าปัจจุบันมาก โดยมีการประเมินจากสารคดีของ RTÉ ว่าเดิมทีตัวป้อมปราการอาจอยู่ห่างจากชายฝั่งทะเลถึง 1,000 เมตร

สถานะในปัจจุบัน

ปัจจุบันกำแพงของดุนอองฮาซาได้รับการบูรณะให้มีความสูงประมาณ 6 เมตร พร้อมทั้งมีการสร้างทางเดินบนกำแพง ห้อง และบันได โดยส่วนที่บูรณะจะสังเกตได้ง่ายจากความแตกต่างของการใช้ปูนยาแนว (Mortar) ซึ่งต่างจากโครงสร้างหินแห้งดั้งเดิม

บริเวณรอบๆ มีพิพิธภัณฑ์ขนาดเล็กที่จัดแสดงประวัติศาสตร์และหน้าที่ใช้สอยของป้อมปราการ รวมถึงมีสุสานยุคหินใหม่ (Neolithic tomb) และสวนมรดกทางวัฒนธรรมที่จัดแสดงบ้านกระท่อมมุงจากแบบดั้งเดิมและโรงกลั่นเหล้าโพทีน (Poteen distillery)

โบราณสถานใกล้เคียง

บนเกาะอินิชมอร์ยังมีป้อมปราการยุคก่อนประวัติศาสตร์ที่มีลักษณะคล้ายคลึงกัน ได้แก่ ดุนดูคาเธียร์ (Dún Dúchathair), ดุนเอโอกานักตา (Dún Eoghanachta) และ ดุนเอโอคลา (Dún Eochla)