คลองดัตช์แกป เส้นทางยุทธศาสตร์และประวัติศาสตร์แห่งแม่น้ำเจมส์

คลองดัตช์แกป (Dutch Gap Canal) ตั้งอยู่บนแม่น้ำเจมส์ (James River) ในเทศมณฑลเชสเตอร์ฟิลด์ รัฐเวอร์จิเนีย สหรัฐอเมริกา ทางตอนเหนือของเมืองเฮนริคัส (Henricus) ซึ่งเป็นเมืองในศตวรรษที่ 17 ที่สาบสูญไป คลองแห่งนี้ถูกสร้างขึ้นเพื่อเปลี่ยนเส้นทางการเดินเรือของแม่น้ำเจมส์ โดยการตัดผ่านส่วนโค้งของแม่น้ำที่โอบล้อมคาบสมุทรที่เรียกว่า เกาะฟาร์ราห์ (Farrar's Island) เพื่อหลีกเลี่ยงการโจมตีจากปืนใหญ่ของฝ่ายสมาพันธรัฐในช่วงสงครามกลางเมืองอเมริกา

ที่มาของชื่อและภูมิศาสตร์

ชื่อ "ดัตช์แกป" (Dutch Gap) มาจากลักษณะทางภูมิศาสตร์เดิมที่เป็นคอคอดแคบๆ ซึ่งเชื่อมเกาะฟาร์ราห์เข้ากับแผ่นดินใหญ่ ในอดีตแม่น้ำเจมส์บริเวณนี้มีลักษณะคดเคี้ยวมาก โดยมีส่วนโค้งที่เรียกว่า "Seven Mile Loop" ซึ่งทำให้เกิดเกาะฟาร์ราห์ขึ้น ระยะห่างระหว่างฝั่งตะวันออกและตะวันตก ณ จุดที่แคบที่สุดนั้นมีความกว้างไม่ถึง 200 หลา และมีความสูงจากระดับน้ำแม่น้ำตั้งแต่ 3 ถึง 39 ฟุต

ในเชิงประวัติศาสตร์ ชื่อนี้มีความเกี่ยวข้องกับการก่อตั้งเมืองเฮนริคัสในปี ค.ศ. 1611 โดยเซอร์ โทมัส เดล (Sir Thomas Dale) ซึ่งเชื่อกันว่าเขาได้สร้างคูเมืองแบบป้อมปราการ (palisaded fosse) ข้ามคอคอดเพื่อป้องกันเมืองจากการโจมตีทางทิศเหนือของแม่น้ำ โดยเทคนิคการสร้างป้อมปราการนี้ เดลได้รับอิทธิพลมาจากประสบการณ์การเป็นทหารรับจ้างในสาธารณรัฐดัตช์ก่อนที่จะมาร่วมงานกับบริษัทเวอร์จิเนียแห่งลอนดอน จึงเป็นที่มาของชื่อ "Dutch Gap" หรือ "Dale's Dutch Gap"

บทบาทในสงครามกลางเมืองอเมริกา

ในช่วงปลายเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1864 พลตรี เบนจามิน บัตเลอร์ (Major General Benjamin Butler) ผู้บัญชาการกองทัพเจมส์ของฝ่ายสหภาพ ได้สั่งให้ขุดคลองที่ดัตช์แกปด้วยวัตถุประสงค์หลักสองประการ:

• การหลีกเลี่ยงปืนใหญ่ฝ่ายสมาพันธรัฐ: เพื่อให้เรือรบสามารถเดินทางผ่านแม่น้ำเจมส์โดยไม่ต้องแล่นผ่านส่วนโค้งของเกาะฟาร์ราห์ ซึ่งถูกควบคุมโดยปืนใหญ่ของฝ่ายสมาพันธรัฐ โดยเฉพาะป้อมแบตเตอรี แดนซ์เลอร์ (Battery Dantzler) ที่มีปืนใหญ่ขนาดหนักและปืนครกที่สามารถยิงครอบคลุมพื้นที่แม่น้ำฝั่งตะวันออกของเกาะฟาร์ราห์ได้ไกลถึงครึ่งไมล์
• การกดดันทางยุทธศาสตร์: เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของยุทธการปีเตอร์สเบิร์ก (Petersburg Campaign) ในการบีบให้ฝ่ายสมาพันธรัฐต้องกระจายกำลังพลเพื่อเฝ้าระวังพื้นที่เวอร์จิเนียตะวันออก ทำให้ไม่สามารถเคลื่อนย้ายกำลังไปสนับสนุนสมรภูมิอื่นได้

การก่อสร้างเป็นไปอย่างยากลำบากและมักเกิดขึ้นภายใต้การยิงปะทะกันของปืนใหญ่ทั้งสองฝ่าย ฝ่ายสมาพันธรัฐพยายามขัดขวางการก่อสร้างด้วยการยิงปืนใหญ่ทางอ้อม ซึ่งครั้งหนึ่งสามารถจมเรือขุดลอกของฝ่ายสหภาพได้ ในเดือนมกราคม ค.ศ. 1865 การขุดผ่านคอคอดเสร็จสมบูรณ์ แต่การระเบิดเพื่อเปิดทางน้ำทำให้ดินจำนวนมากถล่มกลับลงไปในคลอง ทำให้ต้องมีการขุดลอกต่อไปจนสิ้นสุดสงคราม และในช่วงแรกคลองนี้ยังไม่สามารถรองรับเรือรบขนาดใหญ่ได้

บทบาทของทหารผิวสี (USCT)

แรงงานส่วนใหญ่ในการขุดคลองดัตช์แกปคือทหารจากกองทหารผิวสีสหรัฐ (United States Colored Troops - USCT) ซึ่งหลายคนเป็นอดีตทาสที่ได้รับอิสระ กองทัพเจมส์เป็นหน่วยงานที่มีสัดส่วนทหารผิวสีสูงที่สุดในบรรดากองทัพทั้งหมดในสงครามกลางเมือง โดยมีกรมทหารราบ USCT อย่างน้อย 7 กรมที่เข้ามามีส่วนร่วมในงานขุดดินและงานใช้แรงงานหนักที่ดัตช์แกป

แม้ว่าโดยทั่วไปทหาร USCT มักถูกปฏิบัติเหมือนพลเมืองชั้นสองและถูกมอบหมายให้ทำงานใช้แรงงาน (fatigue duty) มากกว่าทหารผิวขาว แต่กองทัพเจมส์ภายใต้การนำของนายพลบัตเลอร์ได้พยายามสร้างความเท่าเทียมในการปฏิบัติ ในช่วงแรกมีการเปิดรับอาสาสมัครทั้งผิวขาวและผิวสี โดยผู้ที่ทำงานขุดคลองซึ่งต้องใช้แรงงานหนักวันละ 7.5 ชั่วโมง จะได้รับค่าตอบแทนเป็นเงินเดือนที่เพิ่มขึ้นเกือบสองเท่าและได้รับส่วนแบ่งเป็นวิสกี้หรือเงินสดทดแทน อย่างไรก็ตาม เมื่อการก่อสร้างล่าช้ากว่ากำหนด นายพลบัตเลอร์ได้ยกเลิกระบบอาสาสมัครและเริ่มเกณฑ์แรงงาน ซึ่งนำไปสู่ความเหลื่อมล้ำในการปฏิบัติ โดยทหารผิวสีมักถูกมอบหมายงานหนักมากกว่าทหารผิวขาว

สถานะในปัจจุบัน

ปัจจุบัน คลองดัตช์แกปได้กลายเป็นช่องทางเดินเรือหลักของแม่น้ำเจมส์ในบริเวณนี้ พื้นที่ทางตอนใต้ของคลองได้รับการพัฒนาเป็น พื้นที่อนุรักษ์ดัตช์แกป (Dutch Gap Conservation Area) และ สวนประวัติศาสตร์เฮนริคัส (Henricus Historical Park) เพื่อการเรียนรู้และอนุรักษ์ธรรมชาติ