ระบบการจัดการและตรวจสอบสิ่งแวดล้อม (EMAS) คืออะไร

ระบบการจัดการและตรวจสอบสิ่งแวดล้อม หรือ EMAS เป็นมาตรฐานสากลสำหรับระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมที่พัฒนาขึ้นโดยคณะกรรมาธิการยุโรปเมื่อเดือนมีนาคม พ.ศ. 2536 โดยมีเป้าหมายเพื่อให้องค์กรต่างๆ สามารถประเมิน จัดการ และปรับปรุงประสิทธิภาพด้านสิ่งแวดล้อมของตนได้อย่างต่อเนื่อง

มาตรฐานนี้ถูกออกแบบมาเพื่อให้สามารถบูรณาการเข้ากับระบบการจัดการอื่นๆ ได้ และเปิดกว้างสำหรับองค์กรทุกประเภท ไม่ว่าจะเป็นภาครัฐหรือเอกชนทั่วโลก โดยองค์กรที่ต้องการจดทะเบียน EMAS จะต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดของกฎระเบียบ EMAS อย่างเคร่งครัด ปัจจุบันมีองค์กรมากกว่า 4,600 แห่ง และมีสถานประกอบการมากกว่า 7,900 แห่งที่ได้รับการจดทะเบียน EMAS

โครงสร้างของกฎระเบียบ EMAS

กฎระเบียบ EMAS ประกอบด้วย 52 มาตรา และ 8 ภาคผนวก ซึ่งครอบคลุมหัวข้อสำคัญดังนี้:

• บทที่ I - IX: ครอบคลุมตั้งแต่บทบัญญัติทั่วไป, การจดทะเบียนองค์กร, ภาระผูกพันขององค์กร, กฎสำหรับหน่วยงานที่มีอำนาจ, ผู้ทวนสอบสิ่งแวดล้อม, หน่วยงานรับรอง, กฎสำหรับรัฐสมาชิก และกฎสำหรับคณะกรรมาธิการ
• ภาคผนวก I - VIII: รายละเอียดเกี่ยวกับการทบทวนสิ่งแวดล้อม, ข้อกำหนดระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม (อ้างอิง ISO 14001:2004), การตรวจสอบสิ่งแวดล้อมภายใน, การรายงานด้านสิ่งแวดล้อม, การใช้โลโก้ EMAS และตารางเปรียบเทียบเวอร์ชัน

แม้ว่า EMAS จะเป็นกฎระเบียบอย่างเป็นทางการของสหภาพยุโรป แต่จะมีผลผูกพันเฉพาะกับองค์กรที่ตัดสินใจนำระบบนี้มาใช้โดยสมัครใจเท่านั้น จุดเด่นที่ทำให้ EMAS ถูกเรียกว่าเป็น "เครื่องมือระดับพรีเมียม" สำหรับการจัดการสิ่งแวดล้อม คือการที่ EMAS รวมข้อกำหนดของ ISO 14001 เข้าไว้ด้วยกัน และเพิ่มข้อกำหนดเพิ่มเติม เช่น การมีส่วนร่วมของพนักงาน การรับรองการปฏิบัติตามกฎหมาย และการเผยแพร่คำแถลงด้านสิ่งแวดล้อมต่อสาธารณะ

ขั้นตอนการดำเนินงานเพื่อการจดทะเบียน

เพื่อให้ได้รับการจดทะเบียน EMAS องค์กรต้องดำเนินการตามขั้นตอนดังต่อไปนี้:

1. การทบทวนสิ่งแวดล้อม (Environmental Review): วิเคราะห์กิจกรรม ผลิตภัณฑ์ และบริการขององค์กรอย่างครอบคลุม เพื่อประเมินผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและรวบรวมกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
2. นโยบายสิ่งแวดล้อม (Environmental Policy): กำหนดวัตถุประสงค์หลักด้านสิ่งแวดล้อมและแสดงความมุ่งมั่นในการปรับปรุงประสิทธิภาพอย่างต่อเนื่อง
3. แผนงานสิ่งแวดล้อม (Environmental Program): ระบุมาตรการ ความรับผิดชอบ และวิธีการเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์และเป้าหมายที่ตั้งไว้
4. ระบบการจัดการสิ่งแวดล้อม (Environmental Management System): วางโครงสร้าง การวางแผน และกระบวนการเพื่อนำนโยบายสิ่งแวดล้อมไปปฏิบัติและรักษาไว้
5. การตรวจสอบสิ่งแวดล้อม (Environmental Audit): ประเมินประสิทธิภาพการจัดการสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นระบบและเป็นระยะโดยผู้ตรวจสอบภายใน
6. คำแถลงด้านสิ่งแวดล้อม (Environmental Statement): จัดทำรายงานสาธารณะที่ครอบคลุมโครงสร้างองค์กร นโยบาย ผลกระทบ และผลการดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อม
7. การทวนสอบและการจดทะเบียน (Verification and Registration): ขั้นตอนทั้งหมดต้องได้รับการทวนสอบโดยผู้ทวนสอบที่ได้รับอนุญาต และส่งคำแถลงที่ผ่านการรับรองไปยังหน่วยงานที่มีอำนาจเพื่อจดทะเบียนและใช้โลโก้ EMAS

ตัวชี้วัดประสิทธิภาพหลัก (KPIs)

EMAS กำหนดตัวชี้วัดหลักเพื่อให้องค์กรสามารถวัดผลและติดตามการปรับปรุงสิ่งแวดล้อมได้อย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งมีประโยชน์ดังนี้:

• ช่วยให้ผู้บริหารตัดสินใจปรับปรุงประสิทธิภาพได้จากข้อมูลที่ติดตามอย่างสม่ำเสมอ
• สามารถเปรียบเทียบประสิทธิภาพกับคู่แข่งเพื่อสร้างเกณฑ์มาตรฐาน (Benchmarking)
• สร้างความสอดคล้องในการติดตามและรายงานผลทั่วทั้งองค์กร
• ช่วยให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียภายนอกเข้าใจแนวทางการปกป้องสิ่งแวดล้อมขององค์กร

ตัวชี้วัดตามมาตรฐาน EMAS III

ตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ. 2553 EMAS III กำหนดให้รายงานตัวชี้วัดใน 6 ด้านหลัก โดยเน้นที่ด้านพลังงานและวัสดุ ดังนี้: