เครื่องดนตรีเชิงทดลอง นวัตกรรมและการสร้างสรรค์เสียงรูปแบบใหม่

เครื่องดนตรีเชิงทดลอง (Experimental musical instrument) หรือเครื่องดนตรีสั่งทำ (Custom-made instrument) คือเครื่องดนตรีที่มีการดัดแปลงหรือขยายขีดความสามารถของเครื่องดนตรีที่มีอยู่เดิม หรือเป็นการสร้างเครื่องดนตรีประเภทใหม่ขึ้นมาโดยสิ้นเชิง เพื่อจุดประสงค์ในการค้นหาเสียงและวิธีการบรรเลงที่แตกต่างไปจากมาตรฐานดนตรีดั้งเดิม

การสร้างเครื่องดนตรีเชิงทดลองมีตั้งแต่ระดับพื้นฐาน เช่น การดัดแปลงเครื่องดนตรีเดิมด้วยวัสดุใกล้ตัว (เช่น การใช้ของใช้ในบ้านมาทำเป็นตัวลดเสียงสำหรับเครื่องเป่าทองเหลือง) ไปจนถึงการสร้างเครื่องดนตรีที่ซับซ้อนซึ่งผสมผสานชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์หรือการออกแบบทางวิศวกรรมเสียงขั้นสูง

ประเภทของเครื่องดนตรีเชิงทดลอง

เครื่องดนตรีเหล่านี้ถูกสร้างขึ้นจากวัสดุที่หลากหลายและใช้เทคนิคการกำเนิดเสียงที่แตกต่างกัน ดังนี้:

1. เครื่องดนตรีจากวัสดุเหลือใช้และสิ่งของรอบตัว

เครื่องดนตรีบางชนิดสร้างขึ้นจากเศษโลหะหรือวัสดุเหลือใช้ เช่น วงดนตรี Einstürzende Neubauten จากเยอรมนีที่ใช้เศษเหล็กในการสร้างเสียงประกอบการแสดง นอกจากนี้ยังมีการสร้างเครื่องดนตรีประเภทไฮดรอโลโฟน (Hydraulophones) ที่ใช้ท่อระบายน้ำและข้อต่อประปาในการสร้างเสียงผ่านแรงดันน้ำ

2. เครื่องดนตรีอิเล็กทรอนิกส์และไฮบริด

ตั้งแต่ช่วงปลายทศวรรษ 1960 เป็นต้นมา เครื่องดนตรีเชิงทดลองจำนวนมากได้นำส่วนประกอบทางไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์มาใช้ เช่น เครื่องสังเคราะห์เสียงทำมือ (Homemade synthesizers) หรือแผ่นกระแทกเสียงอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic percussion pads) รวมถึงการสร้างเครื่องตีกลองอิเล็กทรอนิกส์จากชิ้นส่วนอะไหล่

3. การดัดแปลงเครื่องดนตรีสาย (Luthier-made modifications)

ช่างทำเครื่องดนตรีสาย (Luthier) บางรายได้สร้างเครื่องดนตรีที่มี "สะพานสายที่สาม" (Third bridge) ซึ่งแตกต่างจากเครื่องดนตรีสายทั่วไปที่มีสะพานสายเพียงสองจุด การเพิ่มสะพานสายที่สามช่วยให้สร้างเสียงที่คล้ายกับระฆังหรือฮาร์ปได้ เช่น การใช้ไขควงวางใต้สายกีตาร์เพื่อสร้างสะพานสายชั่วคราว ซึ่งเป็นเทคนิคที่ Fred Frith และ Glenn Branca นำมาใช้ในการสร้างสรรค์ผลงาน

ประวัติและการพัฒนา

ช่วงต้นศตวรรษที่ 20 (1900–1950s)

ในช่วงนี้ นักประดิษฐ์และคีตกวีเริ่มท้าทายขอบเขตของเสียงดนตรี:

• Luigi Russolo: จิตรกรและคีตกวีกลุ่มฟิวเจอร์ริสต์ (Futurist) ชาวอิตาลี ผู้เขียนคำประกาศ The Art of Noises (1913) เขาได้ประดิษฐ์เครื่อง intonarumori (เครื่องสร้างเสียงรบกวน) เพื่อใช้ในการแสดงดนตรี แม้เครื่องต้นฉบับจะถูกทำลายในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง แต่ปัจจุบันมีการสร้างเครื่องจำลองขึ้นมาใหม่
• Léon Theremin: ผู้ประดิษฐ์ Theremin ในช่วงปี 1919–1920 ซึ่งเป็นหนึ่งในเครื่องดนตรีอิเล็กทรอนิกส์ชนิดแรกๆ ของโลก
• Harry Partch: คีตกวีชาวอเมริกันผู้บุกเบิกการใช้บันไดเสียงไมโครโทนัล (Microtonal scales) เขาได้สร้างเครื่องดนตรีสั่งทำจำนวนมาก เช่น Diamond Marimba และ Cloud Chamber Bowls เพื่อให้สามารถบรรเลงเสียงในระบบ Just Intonation ที่มีความละเอียดสูงได้

นวัตกรรมของ John Cage และการเตรียมเปียโน

John Cage คีตกวีชาวอเมริกันผู้มีอิทธิพลอย่างสูง ได้นำเสนอแนวคิดการใช้ "เปียโนเตรียม" (Prepared Piano) โดยการนำวัตถุต่างๆ เช่น น็อตหรือยางลบ ไปวางไว้ระหว่างสายเปียโน เพื่อเปลี่ยนคุณภาพเสียงของเปียโนให้กลายเป็นเครื่องเคาะที่มีเสียงแปลกประหลาด นอกจากนี้เขายังเป็นคนแรกๆ ที่ใช้แผ่นเสียง (Phonograph records) เป็นเครื่องดนตรีในการประพันธ์เพลง

การพัฒนาในช่วงกลางถึงปลายศตวรรษที่ 20

ในช่วงทศวรรษ 1960 Bruce Haack ได้สร้างเครื่องดนตรีอิเล็กทรอนิกส์ที่แปลกประหลาด เช่น Dermatron ซึ่งบรรเลงโดยการสัมผัสใบหน้าของมนุษย์ ซึ่งสะท้อนถึงการทดลองที่ก้าวข้ามขีดจำกัดระหว่างร่างกายและเทคโนโลยี