การขยายช่วงเสียงและตัวโน้ตในทางดนตรี (Extension in Music)

ในทางดนตรี คำว่า Extension หรือ การขยาย หมายถึง ชุดของตัวโน้ตที่อยู่นอกเหนือจากช่วงเสียงมาตรฐาน (Standard Range) หรือช่วงเสียงที่ร้อง/เล่นได้สะดวกที่สุด (Tessitura) ของเครื่องดนตรีหรือเสียงร้องของมนุษย์

การขยายในส่วนของบรรทัดห้าเส้น (Staff)

เมื่อตัวโน้ตอยู่นอกเหนือจากเส้นบรรทัดห้าเส้นมาตรฐาน ตัวโน้ตนั้นจะถูกเรียกว่าเป็นการขยายของบรรทัดห้าเส้น โดยตัวโน้ตเหล่านี้จะถูกเขียนโดยใช้ เส้นน้อย (Ledger lines) เพื่อระบุตำแหน่งของโน้ต

• Middle C (โดกลาง): เป็นตัวโน้ตที่อยู่บนเส้นน้อย ซึ่งถือเป็นการขยายในทั้งกุญแจซอล (Treble Clef) และกุญแจฟาส์ (Bass Clef) แต่ไม่ได้อยู่นอกเหนือจากช่วงของ Grand Staff
• Soprano C และ Deep C: เป็นตัวโน้ตที่อยู่ห่างจากบรรทัดห้าเส้นออกไปสองเส้นน้อย ซึ่งถือเป็นการขยายทั้งในแง่ของบรรทัดห้าเส้นและ Grand Staff

การขยายช่วงเสียงของเครื่องดนตรี (Instruments)

การขยายช่วงเสียงของเครื่องดนตรี หมายถึง ช่วงของตัวโน้ตที่สามารถเล่นได้จริง แต่อยู่นอกเหนือจากช่วงเสียงปกติของเครื่องดนตรีนั้นๆ

• แตรบาริโทน (Baritone Horn): ผู้เล่นที่มีทักษะสูงสามารถเป่าโน้ตที่สูงกว่าช่วงปกติได้หนึ่งช่วงคู่แปด (Octave) ซึ่งโน้ตเหล่านี้จะถือเป็นการขยายช่วงเสียง
• เครื่องสาย (Bowed String Instruments): ในบางครั้งมีการใช้เทคนิค Scordatura (การปรับจูนสายให้ผิดเพี้ยนไปจากปกติ) เพื่อให้ได้เสียงที่ต่ำกว่าช่วงมาตรฐาน เช่น ดับเบิลเบส (Double Bass) ที่มีการติดตั้ง C extension เพื่อขยายช่วงเสียงของสาย E ให้ต่ำลงไปถึงตัวโน้ต C
• เปียโน (Piano): เปียโนยี่ห้อ Bösendorfer บางรุ่นมีการเพิ่มคีย์บอร์ดให้มากกว่า 88 คีย์มาตรฐาน เพื่อขยายช่วงเสียงให้ต่ำลงไปอีกหลายตัวโน้ต

การขยายช่วงเสียงร้อง (Voice)

ในด้านการขับร้อง การขยายช่วงเสียงคือโน้ตทุกตัวที่อยู่ในช่วงเสียง (Vocal Range) ของนักร้อง แต่ไม่ได้อยู่ในช่วง Tessitura (ช่วงเสียงที่นักร้องสามารถร้องได้สบายที่สุดและมีคุณภาพเสียงที่ดีที่สุด)

การขยายช่วงเสียงด้านบน (Upper Extension)

การขยายช่วงเสียงด้านบนมักพบในนักร้องเสียงโซปราโน (Soprano) โซปราโนบางคนสามารถร้องโน้ตสูงๆ ได้ แต่ไม่ได้ใช้บ่อยในบทเพลงทั่วไป

• Coloratura Soprano: นักร้องเสียงโซปราโนที่สามารถร้องโน้ตสูงมากใน Whistle Register (ช่วงเสียงหวีด) ซึ่งเป็นเรื่องปกติสำหรับพวกเขา
• Mezzo-Soprano: นักร้องเสียงเมซโซ-โซปราโนที่มีการขยายช่วงเสียงด้านบนที่ดี (Head Voice Extension) สามารถร้องโน้ตสูงได้ทัดเทียมกับโซปราโน แต่เนื่องจากช่วงเสียงปกติของพวกเขาคือเมซโซ-โซปราโน โน้ตสูงเหล่านี้จึงถือเป็นส่วนขยายของเสียงร้อง
• ผู้ชาย: สำหรับนักร้องชาย การขยายช่วงเสียงด้านบนมักจะเกิดขึ้นพร้อมกับการใช้ Falsetto (เสียงหลบ) ยกเว้นในกรณีของ Countertenor หรือ Barbershop Tenor

การขยายช่วงเสียงด้านล่าง (Lower Extension)

การขยายช่วงเสียงด้านบนไม่ได้มีเพียงแค่เสียงสูงเท่านั้น แต่รวมถึงการขยายช่วงเสียงด้านล่างด้วย

• บาริโทน (Baritone): นักร้องเสียงบาริโทนบางคนอาจร้องได้ต่ำถึงโน้ต D หรือ E ต่ำกว่า Low C ซึ่งเป็นส่วนขยายของช่วงเสียง
• Soprano Sfogato: เป็นโซปราโนประเภทพิเศษที่สามารถร้องโน้ตสูงได้ตามปกติ แต่สามารถใช้เสียงอก (Chest Voice) เพื่อร้องโน้ตต่ำลงไปถึง E3 ได้
• Mezzo-Soprano: เนื่องจากนักร้องเสียงคอนทราลโต (Contralto) แท้ๆ มีจำนวนน้อย นักร้องเสียงเมซโซ-โซปราโนที่มีการขยายช่วงเสียงด้านล่างที่แข็งแรงจึงมักถูกนำมาใช้ในบทบาทที่ต้องการเสียงต่ำ เช่น บท Ulrica ในเรื่อง Un ballo in maschera ของ Verdi

ประโยชน์ของการขยายช่วงเสียง

การขยายช่วงเสียงถูกนำมาใช้เพื่อวัตถุประสงค์ต่างๆ ดังนี้:

• Anacuto: การสร้างเสียงสูงที่เน้นย้ำ (Accented high note) ซึ่งอาจจะเขียนไว้ในโน้ตเพลง หรืออาจจะไม่เขียนไว้ เช่นในท่อน Cadenzas หรือ Mad scenes
• Cadence in acuti: การจบเพลงด้วยโน้ตสูง (เช่น โน้ต E♭6 ในตอนจบของ "Sempre libera" ในเรื่อง La traviata) ซึ่งกลายเป็นประเพณีปฏิบัติหากนักร้องและผู้อำนวยการเพลงอนุญาต
• การประดับเสียง (Ornamental purposes): ใช้ในงานเพลงขนาดใหญ่ เช่น "D'amor al dolce impero" ในเรื่อง Armida ของ Rossini