First Monday วารสารวิชาการบุกเบิกด้านอินเทอร์เน็ตและวัฒนธรรมดิจิทัล

First Monday เป็นวารสารวิชาการแบบเปิด (Open Access) ที่ผ่านการประเมินโดยผู้ทรงคุณวุฒิ (Peer-reviewed) ซึ่งมุ่งเน้นการนำเสนอผลงานวิจัยเกี่ยวกับอินเทอร์เน็ตและวัฒนธรรมดิจิทัล โดยมีฐานการดำเนินงานอยู่ในสหรัฐอเมริกา

ประวัติความเป็นมาและการก่อตั้ง

วารสาร First Monday เริ่มต้นขึ้นในช่วงฤดูร้อนปี 1995 จากข้อเสนอของ Edward J. Valauskas ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นบรรณาธิการบริหาร โดยเขาได้เสนอแนวคิดการสร้างวารสารวิชาการที่เผยแพร่ผ่านอินเทอร์เน็ตเพียงอย่างเดียวให้กับสำนักพิมพ์ Munksgaard ของเดนมาร์ก

วารสารฉบับแรกถูกเผยแพร่เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม 1996 ซึ่งตรงกับวันจันทร์แรกของเดือนพฤษภาคม และเป็นวันเปิดงานประชุม World Wide Web Conference ครั้งที่ 5 ในกรุงปารีส โดยในระยะแรกมีการแจกจ่ายทั้งในรูปแบบแผ่นดิสก์และผ่านเซิร์ฟเวอร์ในเมืองโคเปนเฮเกน

การเปลี่ยนผ่านสู่มหาวิทยาลัยอิลลินอยส์ ชิคาโก

ในเดือนธันวาคม 1998 สำนักพิมพ์ Munksgaard ได้ขายวารสารนี้ให้กับบรรณาธิการสามท่าน ได้แก่ Edward J. Valauskas, Esther Dyson และ Rishab Aiyer Ghosh ซึ่งส่งผลให้เซิร์ฟเวอร์ของวารสารย้ายจากโคเปนเฮเกนมายังห้องสมุดของมหาวิทยาลัยอิลลินอยส์ ชิคาโก (University of Illinois at Chicago) และเริ่มเผยแพร่ฉบับแรกจากชิคาโกในวันที่ 4 มกราคม 1999

โมเดลการเข้าถึงแบบเปิด (Open Access)

First Monday เป็นหนึ่งในวารสารรุ่นแรกๆ ที่นำแนวคิด Open Access มาใช้ก่อนที่คำนี้จะกลายเป็นมาตรฐานสากล โดยมีหลักการสำคัญคือ:

• การเข้าถึงฟรี: เนื้อหาทั้งหมดถูกเปิดให้เข้าถึงได้ฟรีโดยไม่มีค่าใช้จ่าย
• การรักษาลิขสิทธิ์: ผู้เขียนผลงานยังคงเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในงานเขียนของตนเอง เพื่อส่งเสริมให้เกิดการนำผลงานไปใช้ซ้ำในรูปแบบต่างๆ
• ไม่มีค่าธรรมเนียม: วารสารไม่มีการเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการตีพิมพ์ (Article Processing Charges) และไม่มีการลงโฆษณา

การสิ้นสุดการดำเนินงาน

หลังจากดำเนินงานมาอย่างยาวนานถึง 30 ปี วารสาร First Monday ได้ยุติการตีพิมพ์ลงในฉบับเดือนพฤษภาคม 2026 ซึ่งเป็นฉบับครบรอบ 30 ปีพอดี โดยตลอดระยะเวลาการดำเนินงาน มีบทความวิจัยทั้งหมด 2,482 บทความ จากผู้เขียน 3,703 คน เผยแพร่ในวารสารทั้งหมด 360 ฉบับ

ปัจจุบัน ผลงานทั้งหมดของ First Monday ได้ถูกจัดเก็บไว้ในคลังข้อมูลดิจิทัลหลายแห่ง รวมถึงหอสมุดรัฐสภาสหรัฐฯ (Library of Congress) และมหาวิทยาลัยอิลลินอยส์ ชิคาโก เพื่อการศึกษาค้นคว้าในอนาคต

การจัดประชุมวิชาการ

วารสารได้มีการจัดประชุมวิชาการครั้งสำคัญ เช่น ในปี 2001 ที่เมืองมาสทริชท์ และในปี 2006 ที่มหาวิทยาลัยอิลลินอยส์ ชิคาโก ภายใต้หัวข้อ "Openness: Code, science and content" ซึ่งมีผู้เข้าร่วมกว่า 200 คนจาก 30 ประเทศทั่วโลก