ข้อมูลและสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ ความหมายและขอบเขต

ข้อมูลและสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ (Geographic data and information) ตามมาตรฐาน ISO/TC 211 ระบุว่า คือข้อมูลและสารสนเทศที่มีความเชื่อมโยงกับตำแหน่งบนโลก ไม่ว่าจะเป็นการระบุตำแหน่งแบบชัดเจนหรือโดยนัย ซึ่งข้อมูลประเภทนี้มักถูกเรียกในชื่ออื่น ๆ เช่น ข้อมูลจีโอสเปเชียล (Geospatial data), ข้อมูลที่มีการอ้างอิงทางภูมิศาสตร์ (Georeferenced data) หรือเรียกสั้น ๆ ว่า จีโอเดต้า (Geodata) และ จีโออินฟอร์เมชัน (Geoinformation)

รูปแบบการจัดเก็บและประเภทของข้อมูล

ข้อมูลทางภูมิศาสตร์จะถูกจัดเก็บไว้ในฐานข้อมูลทางภูมิศาสตร์และ ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) โดยมีรูปแบบไฟล์ที่หลากหลายเพื่อให้เหมาะสมกับการใช้งาน ดังนี้:

• ไฟล์เวกเตอร์ (Vector files): ใช้แทนจุด จุดเชื่อมต่อ และเส้น เพื่อระบุตำแหน่งและรูปร่าง
• ไฟล์ราสเตอร์ (Raster files): ข้อมูลในรูปแบบตารางกริดหรือพิกเซล เช่น ภาพถ่ายดาวเทียม
• ไฟล์เว็บ (Web files): ข้อมูลที่ออกแบบมาเพื่อการแสดงผลบนเบราว์เซอร์
• ข้อมูลหลายช่วงเวลา (Multi-temporal data): ข้อมูลที่บันทึกการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ในระยะเวลาที่แตกต่างกัน

ความแตกต่างระหว่างข้อมูลเชิงพื้นที่และข้อมูลภูมิศาสตร์

ข้อมูลเชิงพื้นที่ (Spatial data) เป็นหมวดหมู่ที่กว้างกว่าข้อมูลทางภูมิศาสตร์ โดยเน้นที่เรขาคณิตของข้อมูลเป็นหลัก แต่ไม่จำเป็นต้องมีการอ้างอิงตำแหน่งบนโลกเสมอไป ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือการออกแบบโดยใช้คอมพิวเตอร์ (CAD) ซึ่งเน้นรูปทรงเรขาคณิตแต่ไม่ได้ระบุว่ารูปทรงนั้นตั้งอยู่ที่ใดบนโลก

สาขาวิชาที่เกี่ยวข้อง

ข้อมูลและสารสนเทศทางภูมิศาสตร์เป็นหัวใจสำคัญของหลายสาขาวิชาที่ทับซ้อนกัน ซึ่งประกอบด้วย:

• จีโอคอมพิวเทชัน (Geocomputation): การใช้การคำนวณขั้นสูงเพื่อวิเคราะห์ข้อมูลภูมิศาสตร์
• วิทยาศาสตร์สารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIScience): การศึกษาเชิงทฤษฎีเกี่ยวกับข้อมูลเชิงพื้นที่
• จีโออินฟอร์แมติกส์ (Geoinformatics): การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศในงานภูมิศาสตร์
• จีโอแมทิกส์ (Geomatics): วิทยาศาสตร์การวัดและจัดการข้อมูลเชิงพื้นที่
• จีโอวิชวลไลเซชัน (Geovisualization): การสร้างภาพจำลองทางภูมิศาสตร์
• ภูมิศาสตร์เทคนิค (Technical geography): การใช้เครื่องมือทางเทคนิคในการศึกษาภูมิศาสตร์

นอกจากนี้ ยังมีความเกี่ยวข้องกับสาขาวิชาอื่น ๆ เช่น การทำแผนที่ (Cartography), การรังวัด (Surveying), การสำรวจระยะไกล (Remote sensing), การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพื้นที่ (Spatial data analysis) และ ข่าวกรองทางภูมิศาสตร์ (Geospatial intelligence)