กฎหมายบริษัทของเยอรมนี

กฎหมายบริษัทของเยอรมนี (ภาษาเยอรมัน: Gesellschaftsrecht) เป็นระบบกฎหมายที่มีอิทธิพลอย่างสูงในการจัดระเบียบการดำเนินธุรกิจในประเทศเยอรมนี โดยมีจุดเด่นที่การแบ่งแยกประเภทนิติบุคคลอย่างชัดเจนตามวัตถุประสงค์ของการระดมทุนและความรับผิดชอบของผู้ถือหุ้น รูปแบบบริษัทที่สำคัญที่สุด ได้แก่ บริษัทมหาชนจำกัด (Aktiengesellschaft - AG), บริษัทเอกชนจำกัด (Gesellschaft mit beschränkter Haftung - GmbH) และห้างหุ้นส่วนจำกัด (Kommanditgesellschaft - KG)

ประวัติและการพัฒนา

ในช่วงศตวรรษที่ 19 รูปแบบธุรกิจที่แพร่หลายที่สุดในเยอรมนีคือ Kommanditgesellschaft (คล้ายกับ société en commandite ของฝรั่งเศส) ซึ่งกำหนดให้มีสมาชิกอย่างน้อยหนึ่งคนที่ต้องรับผิดชอบในหนี้สินทั้งหมดโดยไม่จำกัดจำนวน ในขณะที่ผู้ลงทุนรายอื่นจะรับผิดชอบจำกัดเพียงจำนวนเงินที่ตนลงทุน

วิวัฒนาการทางกฎหมายที่สำคัญเริ่มต้นจากพระราชบัญญัติปรัสเซียปี 1794 ซึ่งเป็นกฎหมายบริษัทมหาชนฉบับแรก ต่อมาในปี 1861 ได้มีการประกาศใช้ประมวลกฎหมายพาณิชย์ทั่วไป (Allgemeines Deutsches Handelsgesetzbuch) ซึ่งครอบคลุมทั้งเยอรมนีและออสเตรีย โดยอนุญาตให้มีการจัดตั้งบริษัทที่มีความรับผิดชอบจำกัด

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในการปฏิรูปปี 1884 ซึ่งบังคับให้บริษัทต้องใช้ ระบบคณะกรรมการสองชั้น (Two-tier board system) โดยมีเหตุผลว่าเมื่อการจดทะเบียนบริษัททำได้ง่ายขึ้น รัฐจึงจำเป็นต้องมีคณะกรรมการกำกับดูแล (Supervisory Board) เพื่อทำหน้าที่ตรวจสอบการทำงานของคณะกรรมการบริหาร (Management Board) แทนการควบคุมโดยรัฐในรูปแบบเดิม

รูปแบบบริษัทหลักในเยอรมนี

1. Aktiengesellschaft (AG)

คือบริษัทมหาชนจำกัดที่เน้นการระดมทุนจากสาธารณะ มีโครงสร้างการบริหารที่เข้มงวดและต้องปฏิบัติตามกฎหมายบริษัทมหาชน (Aktiengesetz)

2. Gesellschaft mit beschränkter Haftung (GmbH)

คือบริษัทเอกชนจำกัด ซึ่งเป็นรูปแบบที่นิยมมากที่สุดสำหรับธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SME) ในเยอรมนี เนื่องจากมีความยืดหยุ่นในการบริหารจัดการสูงกว่า AG และจำกัดความรับผิดชอบของผู้ถือหุ้น

3. Kommanditgesellschaft (KG)

คือห้างหุ้นส่วนจำกัด ซึ่งประกอบด้วยหุ้นส่วนที่รับผิดชอบไม่จำกัด (General Partner) และหุ้นส่วนที่รับผิดชอบจำกัด (Limited Partner)

การกำกับดูแลกิจการและสิทธิของผู้ถือหุ้นในบริษัท AG

ในบริษัทมหาชน (AG) สิทธิของผู้ถือหุ้นถูกกำหนดโดย Aktiengesetz อย่างไรก็ตาม ตามมาตรา 119(2) ของกฎหมายดังกล่าว เรื่องที่เกี่ยวกับการบริหารธุรกิจ (Business Leadership) จะเป็นอำนาจเด็ดขาดของคณะกรรมการบริหารเท่านั้น

สิทธิที่สำคัญของผู้ถือหุ้น ได้แก่

• สิทธิในการออกเสียง: ยึดหลักหนึ่งหุ้นหนึ่งเสียง (ยกเว้นกรณีหุ้นบุริมสิทธิที่ไม่มีสิทธิออกเสียง)
• การเรียกประชุม: ผู้ถือหุ้นที่มีคะแนนเสียงรวมกัน 20% สามารถเรียกประชุมวิสามัญได้ (AktG §122)
• การแก้ไขข้อบังคับบริษัท: ต้องได้รับเสียงสนับสนุน 3 ใน 4 ของที่ประชุม
• การทำธุรกรรมทรัพย์สินที่สำคัญ: ผู้ถือหุ้นมีสิทธิออกเสียงหรือยับยั้งการขายสินทรัพย์ที่เป็นส่วนสำคัญของธุรกิจ (ตามบรรทัดฐานคำพิพากษาศาล BGHZ 83, 122)
• การจัดการกำไร: การตัดสินใจเกี่ยวกับการจัดสรรกำไรจากบัญชี (AktG §119(1)(ii))
• การแต่งตั้งผู้สอบบัญชี: (AktG §119(1)(iv และ vii))

หน้าที่ของกรรมการบริษัท

กรรมการบริษัทในเยอรมนีมีหน้าที่หลักสองประการที่คล้ายคลึงกับระบบกฎหมายสากล:

1. หน้าที่แห่งความซื่อสัตย์ (Duty of Loyalty/Treuepflicht): มีรากฐานมาจากหลักความสุจริตในประมวลกฎหมายแพ่ง (BGB §242) โดยกรรมการต้องรักษาผลประโยชน์ของบริษัทเป็นสำคัญ
2. หน้าที่ในการใช้ดุลยพินิจอย่างระมัดระวัง (Duty of Care): กรรมการต้องใช้ความรู้ความสามารถและดุลยพินิจที่เหมาะสมในการบริหารงาน เพื่อป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นกับบริษัท