Harpagus แม่ทัพชาวมีเดียผู้พลิกประวัติศาสตร์จักรวรรดิเปอร์เซีย

Harpagus (หรือ Harpagos ในภาษากรีก และ Arbaku ในภาษาอัคคาเดียน) เป็นแม่ทัพชาวมีเดียผู้มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในช่วงศตวรรษที่ 6 ก่อนคริสตกาล เขาได้รับการบันทึกโดยเฮโรโดตัสว่า เป็นบุคคลสำคัญที่ทำให้ ไซรัสผู้ยิ่งใหญ่ (Cyrus the Great) สามารถขึ้นครองบัลลังก์ได้ผ่านการแปรพักตร์ในระหว่างยุทธการที่พาสาร์กาเด (Battle of Pasargadae)

ชีวประวัติและการทรยศที่พลิกชะตา

ตามบันทึกในหนังสือ Histories ของเฮโรโดตัส ฮาร์พากัสเป็นสมาชิกของราชวงศ์มีเดียและรับใช้พระเจ้าแอสทิยาเกส (King Astyages) กษัตริย์องค์สุดท้ายของมีเดีย เมื่อพระเจ้าแอสทิยาเกสทราบว่าไซรัสกำลังรวบรวมกองกำลัง จึงสั่งให้ฮาร์พากัสซึ่งเป็นแม่ทัพหลักนำกองทัพไปปราบปราม

อย่างไรก็ตาม หลังจากต่อสู้กันเป็นเวลาสามวันบนที่ราบพาสาร์กาเด ฮาร์พากัสได้ตัดสินใจเปลี่ยนฝ่ายมาสนับสนุนไซรัสกลางสมรภูมิ เพื่อล้างแค้นให้แก่ลูกชายของเขาที่ถูกพระเจ้าแอสทิยาเกสสังหาร การทรยศครั้งนี้ส่งผลให้พระเจ้าแอสทิยาเกสพ่ายแพ้ และนำไปสู่การก่อตั้งจักรวรรดิเปอร์เซียในเวลาต่อมา

ตำนานความแค้นและงานเลี้ยงสยองขวัญ

เฮโรโดตัสได้เล่าถึงสาเหตุที่ฮาร์พากัสเปลี่ยนใจ โดยเปรียบเทียบกับตำนานการกินเนื้อมนุษย์ของไทเอสทีส (Thyestes) โดยเล่าว่าพระเจ้าแอสทิยาเกสทรงฝันว่าเจ้าหญิงแมนเดน (Mandane) ลูกสาวของพระองค์จะให้กำเนิดกษัตริย์ที่จะมาโค่นล้มพระองค์ จึงสั่งให้ฮาร์พากัสนำเด็กที่เกิดมาไปทิ้ง

ด้วยความสงสารและไม่ต้องการฆ่าเชื้อพระวงศ์ ฮาร์พากัสจึงนำเด็ก (ซึ่งก็คือไซรัส) ไปฝากให้คนเลี้ยงแกะชื่อมิทราดาเทสเลี้ยงดู จนกระทั่งสิบปีต่อมาเมื่อความจริงปรากฏว่าไซรัสยังมีชีวิตอยู่ พระเจ้าแอสทิยาเกสทรงลงโทษฮาร์พากัสอย่างโหดเหี้ยมด้วยการสังหารลูกชายเพียงคนเดียวของเขา และนำเนื้อลูกชายมาปรุงอาหารให้ฮาร์พากัสรับประทานในงานเลี้ยง

ฮาร์พากัสเก็บความแค้นนี้ไว้ในใจและแสร้งทำเป็นจงรักภักดี พร้อมกับแอบส่งของขวัญและข้อความถึงไซรัสเพื่อรักษาความสัมพันธ์ เมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม เขาได้ส่งข้อความลับที่ซ่อนอยู่ในท้องกระต่ายถึงไซรัส แจ้งว่าชาวมีเดียจะก่อการกบฏหากไซรัสยกทัพมาโจมตี

ความสำเร็จทางทหารภายใต้ไซรัสผู้ยิ่งใหญ่

หลังจากชัยชนะเหนือพระเจ้าแอสทิยาเกสในปี 550 ก่อนคริสตกาล ฮาร์พากัสยังคงรับใช้ไซรัสผู้ยิ่งใหญ่ในฐานะแม่ทัพที่ประสบความสำเร็จที่สุด โดยมีผลงานโดดเด่นดังนี้:

• กลยุทธ์อูฐ: ในสงครามกับโครเอซัส (Croesus) แห่งลิเดีย ฮาร์พากัสเสนอให้ใช้กองทัพอูฐเป็นแนวหน้า ซึ่งทำให้ม้าของชาวลิเดียตื่นตระหนกเพราะกลิ่นของอูฐ ส่งผลให้ทหารม้าลิเดียแตกพ่าย
• การพิชิตเอเชียไมเนอร์: หลังจากแม่ทัพมาซาเรส (Mazares) เสียชีวิต ไซรัสได้มอบหมายให้ฮาร์พากัสรับผิดชอบการพิชิตเอเชียไมเนอร์ ซึ่งเขาสามารถยึดครองไอโอเนีย, ฟีนิเชีย, คาเรีย, ลิเซีย และภูมิภาคอื่นๆ ได้เกือบทั้งหมด
• นวัตกรรมทางวิศวกรรม: ฮาร์พากัสเป็นผู้ริเริ่มการใช้ทางลาดดิน (earthwork ramps) และเนินดินในการล้อมเมือง ซึ่งเป็นเทคนิคที่พระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราชนำมาใช้ในเวลาต่อมาในการล้อมเมืองไทร์ (Tyre) รวมถึงการใช้หน่วยปีนเขาเพื่อบุกขึ้นกำแพงเมืองของศัตรู