ดัชนีการพัฒนาด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร

ดัชนีการพัฒนาด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (Information and Communication Technology Development Index หรือ IDI) คือดัชนีชี้วัดที่จัดทำและเผยแพร่โดยสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (International Telecommunication Union หรือ ITU) ซึ่งเป็นหน่วยงานชำนาญพิเศษของสหประชาชาติ โดยใช้ตัวบ่งชี้ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (ICT) ที่เป็นมาตรฐานสากลเพื่อวัดระดับการพัฒนาของสังคมสารสนเทศในแต่ละประเทศ

วัตถุประสงค์และความสำคัญ

IDI ถูกออกแบบมาเพื่อเป็นเครื่องมือมาตรฐานสำหรับรัฐบาล ผู้ให้บริการโครงข่าย หน่วยงานด้านการพัฒนา นักวิจัย และองค์กรต่าง ๆ ในการวัดระดับ ช่องว่างทางดิจิทัล (Digital Divide) และเปรียบเทียบประสิทธิภาพการดำเนินงานด้าน ICT ระหว่างประเทศหรือภายในประเทศเดียวกัน เพื่อนำข้อมูลไปใช้ในการวางแผนนโยบายและพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานให้ครอบคลุม

ประวัติและการปรับปรุงระเบียบวิธี

ดัชนี IDI มีการปรับเปลี่ยนแนวทางการคำนวณตามยุคสมัยของเทคโนโลยี ดังนี้:

• ช่วงปี 2009–2017: IDI ถูกใช้เป็นตัวบ่งชี้รวม (Composite Indicator) เพื่อวิเคราะห์ระดับการพัฒนา ICT
• ปี 2018: มีการระงับการเผยแพร่ชั่วคราวเนื่องจากปัญหาด้านความพร้อมและคุณภาพของข้อมูล
• ปี 2022–2023: ในการประชุม Plenipotentiary Conference 2022 ณ กรุงบูคาเรสต์ ได้มีการรับรองมติที่ 131 เพื่อกำหนดแนวทางในการพัฒนาและนำระเบียบวิธี (Methodology) ใหม่มาใช้
• ปี 2023–ปัจจุบัน: ระเบียบวิธีฉบับปรับปรุงได้รับการอนุมัติจากรัฐสมาชิกในเดือนพฤศจิกายน 2023 และเริ่มเผยแพร่ดัชนีฉบับปี 2023 ในเดือนธันวาคม 2023 ตามด้วยฉบับปี 2024 ในเดือนมิถุนายน 2024

ตัวบ่งชี้หลักในการคำนวณ

การคำนวณ IDI ในปัจจุบันพิจารณาจากปัจจัยหลายด้านเพื่อให้สะท้อนการใช้งานจริงในยุคดิจิทัล ได้แก่:

1. การเข้าถึงและการใช้งาน (Access and Usage)

• สัดส่วนผู้ใช้อินเทอร์เน็ต: ร้อยละของประชากรที่ใช้อินเทอร์เน็ตจากสถานที่ใดก็ได้ในช่วง 3 เดือนที่ผ่านมา
• การเข้าถึงอินเทอร์เน็ตในครัวเรือน: ร้อยละของครัวเรือนที่มีอินเทอร์เน็ตใช้งานภายในบ้าน
• การสมัครใช้บริการบรอดแบนด์เคลื่อนที่: จำนวนการสมัครใช้บริการบรอดแบนด์เคลื่อนที่ (Active Mobile-broadband Subscriptions) ต่อประชากร 100 คน

2. โครงสร้างพื้นฐานและการครอบคลุม (Infrastructure and Coverage)

• การครอบคลุมของเครือข่าย 3G: ร้อยละของประชากรที่อยู่ในพื้นที่สัญญาณ 3G
• การครอบคลุมของเครือข่าย 4G/LTE: ร้อยละของประชากรที่อยู่ในพื้นที่สัญญาณ 4G หรือ LTE-Advanced
• ปริมาณการรับส่งข้อมูล (Traffic): วัดปริมาณข้อมูลเฉลี่ยต่อการสมัครใช้บริการ ทั้งในส่วนของบรอดแบนด์เคลื่อนที่และบรอดแบนด์คงที่ (Fixed Broadband)

3. ความสามารถในการจ่าย (Affordability)

• ราคาแพ็กเกจบรอดแบนด์เคลื่อนที่: เปรียบเทียบราคาแพ็กเกจพื้นฐาน (ข้อมูล 2 GB, โทร 140 นาที, SMS 70 ข้อความ) เป็นเปอร์เซ็นต์ของรายได้ประชาชาติมวลรวมต่อหัว (GNI per capita)
• ราคาแพ็กเกจบรอดแบนด์คงที่: เปรียบเทียบราคาแพ็กเกจเริ่มต้นของอินเทอร์เน็ตบ้านความเร็วสูงเป็นเปอร์เซ็นต์ของ GNI per capita