ข้อต่อระหว่างกระดูกนิ้วเท้า

ข้อต่อระหว่างกระดูกนิ้วเท้า (Interphalangeal joints of the foot) คือข้อต่อที่เชื่อมต่อระหว่างกระดูกนิ้วเท้า (Phalanges) ในแต่ละนิ้วของเท้ามนุษย์ ทำหน้าที่ช่วยในการเคลื่อนไหวของนิ้วเท้าเพื่อการทรงตัวและการเดิน

โครงสร้างและประเภทของข้อต่อ

จำนวนข้อต่อระหว่างกระดูกนิ้วเท้าจะแตกต่างกันตามลักษณะของนิ้วเท้า ดังนี้:

• นิ้วหัวแม่เท้า (Great toe): มีกระดูกนิ้วเท้าเพียง 2 ชิ้น คือ กระดูกนิ้วเท้าส่วนต้น (Proximal phalanx) และกระดูกนิ้วเท้าส่วนปลาย (Distal phalanx) จึงมีข้อต่อระหว่างกระดูกนิ้วเท้าเพียงข้อเดียว ซึ่งมักเรียกย่อว่า "ข้อต่อ IP"
• นิ้วเท้าอื่น ๆ (Lateral four toes): มีกระดูกนิ้วเท้า 3 ชิ้น คือ กระดูกนิ้วเท้าส่วนต้น (Proximal phalanx), กระดูกนิ้วเท้าส่วนกลาง (Middle phalanx) และกระดูกนิ้วเท้าส่วนปลาย (Distal phalanx) จึงมีข้อต่อระหว่างกระดูกนิ้วเท้า 2 ข้อ ได้แก่:
  • ข้อต่อระหว่างกระดูกนิ้วเท้าส่วนต้น (Proximal Interphalangeal joint หรือ PIP joint): อยู่ระหว่างกระดูกนิ้วเท้าส่วนต้นและส่วนกลาง
  • ข้อต่อระหว่างกระดูกนิ้วเท้าส่วนปลาย (Distal Interphalangeal joint หรือ DIP joint): อยู่ระหว่างกระดูกนิ้วเท้าส่วนกลางและส่วนปลาย

ลักษณะทางกายวิภาคและการยึดเกาะ

ข้อต่อระหว่างกระดูกนิ้วเท้าทั้งหมดเป็น ข้อต่อแบบบานพับ (Ginglymoid or Hinge joints) ซึ่งอนุญาตให้มีการเคลื่อนไหวในระนาบเดียว โดยมีโครงสร้างเอ็นยึดที่สำคัญดังนี้:

• เอ็นยึดฝั่งฝ่าเท้า (Plantar ligament): ยึดอยู่ทางด้านล่างของข้อต่อ
• เอ็นยึดด้านข้าง (Collateral ligaments): ยึดอยู่ทั้งสองข้างของข้อต่อเพื่อสร้างความมั่นคง

ในส่วนของด้านหลัง (Dorsal) ของข้อต่อ เอ็นยึดจะถูกแทนที่ด้วยเอ็นกล้ามเนื้อเหยียด (Extensor tendons) ซึ่งมีลักษณะการจัดวางคล้ายกับข้อต่อระหว่างกระดูกฝ่าเท้าและกระดูกนิ้วเท้า (Metatarsophalangeal articulations)

การเคลื่อนไหวของข้อต่อ

การเคลื่อนไหวหลักที่เกิดขึ้นในข้อต่อระหว่างกระดูกนิ้วเท้าคือ การงอ (Flexion) และ การเหยียด (Extension) โดยมีการเคลื่อนไหวที่กว้างกว่าในบริเวณระหว่างกระดูกนิ้วเท้าชิ้นที่หนึ่งและชิ้นที่สอง (PIP joint) เมื่อเทียบกับระหว่างชิ้นที่สองและชิ้นที่สาม (DIP joint)

กล้ามเนื้อที่ทำหน้าที่ควบคุมการงอของข้อต่อ ได้แก่:

• กล้ามเนื้อ Flexor hallucis longus: ทำหน้าที่งอข้อต่อระหว่างกระดูกนิ้วเท้าของนิ้วหัวแม่เท้า
• กล้ามเนื้อ Flexor digitorum longus: ทำหน้าที่งอข้อต่อระหว่างกระดูกนิ้วเท้าของนิ้วเท้าอีก 4 นิ้วที่เหลือ

ลักษณะการทำงานของเอ็นกล้ามเนื้อทั้งสองนี้จะมีการไขว้กันเมื่อเคลื่อนที่ไปยังจุดยึดส่วนปลาย โดยกล้ามเนื้อ Flexor hallucis longus จะเริ่มจากด้านข้าง (Laterally) ในขณะที่ Flexor digitorum longus จะเริ่มจากด้านใน (Medially)

การงอของข้อต่อสามารถทำได้ในระดับที่มาก แต่การเหยียดจะถูกจำกัดโดยเอ็นยึดฝั่งฝ่าเท้าและเอ็นยึดด้านข้าง