การสัมภาษณ์ ศิลปะและเทคนิคการสนทนาเพื่อการรวบรวมข้อมูล
สรุปใจความสำคัญ
- การสัมภาษณ์คือการสนทนาที่มีโครงสร้างระหว่างผู้สัมภาษณ์และผู้ถูกสัมภาษณ์เพื่อรวบรวมข้อมูล
- สามารถทำได้ทั้งแบบเผชิญหน้าและผ่านเทคโนโลยีการสื่อสารทางไกล
- เป็นเครื่องมือสำคัญทั้งในงานวารสารศาสตร์ การวิจัยเชิงคุณภาพ และการคัดเลือกบุคลากรเข้าทำงาน
การสัมภาษณ์ (Interview) คือรูปแบบหนึ่งของวารสารศาสตร์และการวิจัยที่เป็นการสนทนาอย่างมีโครงสร้าง โดยมีผู้เข้าร่วมฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ตั้งคำถาม และอีกฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ให้คำตอบ ในความหมายทั่วไป การสัมภาษณ์มักหมายถึงการพูดคุยแบบตัวต่อตัวระหว่าง ผู้สัมภาษณ์ (Interviewer) และ ผู้ถูกสัมภาษณ์ (Interviewee) เพื่อวัตถุประสงค์ในการให้ข้อมูล ซึ่งข้อมูลเหล่านี้อาจถูกนำไปเผยแพร่ต่อสาธารณะในทันทีหรือนำไปใช้ในกระบวนการวิเคราะห์ภายหลัง
รูปแบบและวิธีการสัมภาษณ์
การสัมภาษณ์สามารถเกิดขึ้นได้ในหลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์และบริบทของการใช้งาน ดังนี้:
- การสัมภาษณ์แบบเผชิญหน้า: การพบปะกันโดยตรงในสถานที่จริง ซึ่งช่วยให้ผู้สัมภาษณ์สามารถสังเกตภาษากายและอารมณ์ของผู้ถูกสัมภาษณ์ได้
- การสัมภาษณ์ทางไกล: การใช้เทคโนโลยี เช่น การโทรศัพท์ หรือการประชุมผ่านวิดีโอ (Videoconferencing) เพื่อทลายข้อจำกัดด้านภูมิศาสตร์
- การสัมภาษณ์เชิงโครงสร้าง: การใช้ชุดคำถามที่กำหนดไว้ล่วงหน้าอย่างเคร่งครัด เพื่อให้ได้ข้อมูลที่เปรียบเทียบกันได้
- การสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง: การมีแนวทางคำถามหลัก แต่สามารถปรับเปลี่ยนหรือถามคำถามเจาะลึกเพิ่มเติมได้ตามสถานการณ์
การประยุกต์ใช้การสัมภาษณ์ในสาขาต่างๆ
การสัมภาษณ์ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่ในงานข่าวเท่านั้น แต่ยังถูกนำไปใช้ในหลากหลายวงการ เช่น:
1. ด้านวารสารศาสตร์และสื่อมวลชน
ใช้เพื่อการเขียนสกู๊ปข่าว, บทความพิเศษ, หรือการสัมภาษณ์เจาะลึก (Exclusive Interview) เพื่อให้ได้มุมมองที่สดใหม่และข้อเท็จจริงจากแหล่งข่าวโดยตรง
2. ด้านการวิจัยเชิงคุณภาพ
เป็นส่วนหนึ่งของระเบียบวิธีวิจัย เช่น การวิจัยเชิงปรากฏการณ์วิทยา (Phenomenology) หรือการวิจัยเชิงชาติพันธุ์วรรณนา (Ethnography) เพื่อทำความเข้าใจประสบการณ์และความหมายที่ผู้คนมอบให้กับสิ่งต่างๆ
3. ด้านการบริหารทรัพยากรมนุษย์
การสัมภาษณ์งานเพื่อประเมินทักษะ ทัศนคติ และความเหมาะสมของผู้สมัครงานกับองค์กร
จริยธรรมในการสัมภาษณ์
การสัมภาษณ์ที่มีคุณภาพต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานของจริยธรรม โดยเฉพาะในงานวารสารศาสตร์และการวิจัย ซึ่งรวมถึง:
- การขอความยินยอม: ผู้ถูกสัมภาษณ์ต้องรับทราบวัตถุประสงค์ของการสัมภาษณ์และยินยอมให้ใช้ข้อมูล
- ความถูกต้องของข้อมูล: การนำเสนอคำพูดของผู้ถูกสัมภาษณ์ต้องไม่บิดเบือนความหมายเดิม
- การปกป้องแหล่งข่าว: ในบางกรณี ผู้สัมภาษณ์ต้องรักษาความลับของชื่อผู้ให้ข้อมูลเพื่อความปลอดภัย
คำถามที่พบบ่อย
การสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้างแตกต่างจากการสัมภาษณ์แบบโครงสร้างอย่างไร?
การสัมภาษณ์แบบโครงสร้างจะใช้คำถามชุดเดียวกันกับทุกคนอย่างเคร่งครัด ส่วนแบบกึ่งโครงสร้างจะมีแนวทางคำถามหลักแต่ยืดหยุ่นพอที่จะถามคำถามเพิ่มเติมเพื่อเจาะลึกข้อมูลที่น่าสนใจ
ทำไมการสัมภาษณ์แบบเผชิญหน้าจึงยังมีความสำคัญในยุคดิจิทัล?
เพราะช่วยให้ผู้สัมภาษณ์สามารถสังเกตภาษากาย (Non-verbal communication) และปฏิกิริยาทางอารมณ์ ซึ่งเป็นข้อมูลสำคัญที่การสื่อสารผ่านตัวอักษรหรือเสียงเพียงอย่างเดียวไม่สามารถให้ได้
จริยธรรมที่สำคัญที่สุดในการสัมภาษณ์คืออะไร?
คือการได้รับความยินยอมจากผู้ถูกสัมภาษณ์ (Informed Consent) และการนำเสนอข้อมูลตามความเป็นจริงโดยไม่บิดเบือนเจตนาของผู้ให้ข้อมูล