ไอโซโพรพิลไนเตรต (Isopropyl Nitrate) สารขับเคลื่อนและสารเพิ่มคุณภาพน้ำมันดีเซล

ไอโซโพรพิลไนเตรต (Isopropyl Nitrate หรือ IPN) หรือที่รู้จักในชื่อ 2-โพรพิลไนเตรต เป็นของเหลวใสไม่มีสี ซึ่งมีคุณสมบัติเป็นสารขับเคลื่อนเดี่ยว (Monopropellant) และถูกนำมาใช้ประโยชน์ในหลายด้าน ทั้งในอุตสาหกรรมเชื้อเพลิงและเทคโนโลยีทางการทหาร

คุณสมบัติทางเคมีและกายภาพ

ไอโซโพรพิลไนเตรตเป็นวัตถุระเบิดที่มีความไวต่ำ โดยมีความเร็วในการจุดระเบิด (Detonation Velocity) อยู่ที่ประมาณ 5,400 เมตรต่อวินาที นอกจากนี้ยังมีคุณสมบัติเด่นคือเป็นสารที่ไวไฟอย่างยิ่ง โดยจะเผาไหม้ด้วยเปลวไฟที่แทบจะมองไม่เห็น ซึ่งสร้างความเสี่ยงและอันตรายในการจัดการ เนื่องจากเปลวไฟนี้มีความสว่างน้อยกว่าเปลวไฟของไฮโดรเจนหรือเมทานอล และจะมองเห็นได้ก็ต่อเมื่อเกิดความปั่นป่วนของอากาศร้อนเท่านั้น

การประยุกต์ใช้งาน

1. สารเพิ่มคุณภาพน้ำมันดีเซล

ในภาคอุตสาหกรรม IPN ถูกนำมาใช้เป็นสารเพิ่มคุณภาพซีเทน (Cetane Improver) เพื่อช่วยให้การจุดระเบิดในเครื่องยนต์ดีเซลมีประสิทธิภาพมากขึ้น

2. การใช้งานทางการทหารและอากาศยาน

ในอดีต ไอโซโพรพิลไนเตรตถูกใช้ในระบบสตาร์ทเครื่องยนต์เจ็ทแบบรวดเร็วสำหรับเครื่องบินขับไล่สกัดกั้น ซึ่งต้องการการสตาร์ทเครื่องยนต์คู่พร้อมกันอย่างรวดเร็ว โดยในระบบนี้จะรู้จักกันในชื่อ AVPIN

• Gloster Javelin: ระบบยุคแรกใช้ตลับอัดความดัน ซึ่งมีประวัติการทำงานผิดพลาดและอาจเกิดการระเบิดที่ทำลายเครื่องยนต์ได้
• English Electric Lightning: ระบบที่พัฒนาขึ้นภายหลังมีความปลอดภัยและมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยมีการติดตั้งปั๊มไล่ไอเสียอัตโนมัติเพื่อควบคุมก๊าซไอเสียที่อาจระเบิดได้หากผสมกับอากาศ

3. การใช้งานอื่นๆ

ในช่วงทศวรรษ 1960 บริษัท Turbonique ได้จำหน่าย IPN ภายใต้ชื่อแบรนด์ "Thermolene" เพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับเพลาขับเคลื่อนด้วยกังหัน (Turbine-powered drag axles) และซูเปอร์ชาร์จเจอร์ นอกจากนี้ยังถูกใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับระบบจ่ายไฟและระบบขับเคลื่อนในอาวุธนำวิถี โดยเฉพาะในกองทัพเรืออังกฤษ

ความปลอดภัยและการขนส่ง

แม้ว่าจะเป็นสารที่ไวไฟสูงและมีอันตรายในการจัดการ แต่ไอโซโพรพิลไนเตรตได้รับการจัดประเภทอย่างเป็นทางการว่าปลอดภัยสำหรับการขนส่ง หากมีการติดป้ายระบุว่าเป็นสารไวไฟอย่างถูกต้อง