แจ็ค ชาฮีน นักวิชาการผู้ตีแผ่ภาพลักษณ์เหมารวมของชาวอาหรับในสื่อสหรัฐฯ

แจ็ค จอร์จ ชาฮีน จูเนียร์ (Jack George Shaheen Jr.; 21 กันยายน ค.ศ. 1935 – 9 กรกฎาคม ค.ศ. 2017) เป็นนักเขียน นักวิชาการ และอาจารย์ชาวอเมริกัน ผู้มีบทบาทสำคัญในการวิเคราะห์และวิพากษ์วิจารณ์การสร้างภาพลักษณ์เหมารวม (Stereotypes) ทางเชื้อชาติและชาติพันธุ์ในสื่อกระแสหลักของสหรัฐอเมริกา โดยเฉพาะการนำเสนอภาพลักษณ์ของชาวอาหรับและชาวมุสลิมในภาพยนตร์และโทรทัศน์

ประวัติและการศึกษา

ชาฮีนเกิดที่เมืองพิตต์สเบิร์ก รัฐเพนซิลเวเนีย โดยเป็นบุตรของผู้อพยพชาวเลบานอนที่นับถือศาสนาคริสต์ เขาเติบโตในเมืองแคลร์ตัน รัฐเพนซิลเวเนีย และสำเร็จการศึกษาตามลำดับดังนี้:

• ปี ค.ศ. 1953: สำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนมัธยมแคลร์ตัน (Clairton High School)
• ปี ค.ศ. 1957: ปริญญาตรีด้านศิลปกรรมศาสตร์ (Bachelor of Fine Arts) จากสถาบันเทคโนโลยีคาร์เนกี (Carnegie Institute of Technology)
• ปี ค.ศ. 1964: ปริญญาโทจากมหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนียสเตต (Pennsylvania State University)
• ปี ค.ศ. 1969: ปริญญาเอก (PhD) จากมหาวิทยาลัยมิสซูรี (University of Missouri)

เส้นทางอาชีพและผลงานทางวิชาการ

งานของชาฮีนมุ่งเน้นไปที่ประเด็นการเหยียดเชื้อชาติและลัทธิบูรพคดีนิยม (Orientalism) โดยเฉพาะในวัฒนธรรมประชานิยม เช่น ภาพยนตร์ฮอลลีวูด เขาได้บรรยายพิเศษมากกว่า 1,000 ครั้งทั่วสหรัฐอเมริกาและในอีก 3 ทวีป เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับชาวอาหรับและมุสลิม

ชาฮีนเคยดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์เกียรติคุณด้านการสื่อสารมวลชน (Professor Emeritus of Mass Communications) ที่มหาวิทยาลัยเซาเทิร์นอิลลินอยส์แห่งเอ็ดเวิร์ดสวิลล์ (Southern Illinois University at Edwardsville) นอกจากนี้เขายังเคยเป็นที่ปรึกษาด้านกิจการตะวันออกกลางให้กับสำนักข่าว CBS News และเป็นทหารผ่านศึกของกองทัพบกสหรัฐฯ

ผลงานเขียนที่สำคัญ

ชาฮีนได้เขียนหนังสือหลายเล่มที่กลายเป็นแหล่งอ้างอิงสำคัญสำหรับนักวิชาการด้านสื่อสารมวลชนและสังคมวิทยา ได้แก่:

• The TV Arab (1984): วิเคราะห์การนำเสนอชาวอาหรับในรายการโทรทัศน์
• Arab and Muslim Stereotyping in American Popular Culture (1997): ศึกษาการสร้างภาพลักษณ์เหมารวมของชาวอาหรับและมุสลิมในวัฒนธรรมประชานิยม
• Reel Bad Arabs: How Hollywood Vilifies a People (2001): ผลงานชิ้นสำคัญที่วิเคราะห์ว่าฮอลลีวูดทำให้ชาวอาหรับกลายเป็นตัวร้ายได้อย่างไร ซึ่งต่อมาถูกนำไปสร้างเป็นภาพยนตร์สารคดีในปี ค.ศ. 2006
• Guilty: Hollywood's Verdict on Arabs After 9/11 (2012): วิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงและผลกระทบของการนำเสนอภาพลักษณ์ชาวอาหรับในฮอลลีวูดหลังเหตุการณ์ 11 กันยายน

นอกจากนี้ บทความวิชาการเรื่อง "Jack Shaheen versus the Comic Book Arab" (1991) ของเขายังได้รับการอ้างอิงอย่างกว้างขวางในแวดวงวิชาการ

เกียรติประวัติและชีวิตส่วนตัว

ชาฮีนได้รับรางวัลการสอนจากโครงการฟุลไบรท์ (Fulbright teaching awards) สองครั้ง และเคยเป็นนักวิชาการเยี่ยมเยือน (Distinguished Visiting Scholar) ที่ศูนย์การศึกษาตะวันออกใกล้ ฮากอป เควอร์เคียน (Hagop Kevorkian Center for Near Eastern Studies) แห่งมหาวิทยาลัยนิวยอร์ก

ในด้านชีวิตส่วนตัว เขาแต่งงานกับ เบอร์นิซ ราฟีดี (Bernice Rafeedie) ชาวอเมริกันเชื้อสายปาเลสไตน์ในปี ค.ศ. 1966 มีบุตร 2 คน คือ ไมเคิล และ มิเชล รวมถึงมีหลานหลายคน เขาเป็นผู้ศรัทธาในคริสตจักรกรีกออร์โธดอกซ์ (Holy Resurrection Greek Orthodox Church) และมีความสนใจในดนตรี โดยเคยเป็นคณะกรรมการบริหารของวงดนตรีฮิลตันเฮด (Hilton Head Orchestra)

การเสียชีวิตและมรดกทางความคิด

แจ็ค ชาฮีน เสียชีวิตเมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม ค.ศ. 2017 ในวัย 81 ปี ผลงานของเขาได้รับการยกย่องจากบุคคลสำคัญหลายท่าน เช่น ราล์ฟ เนเดอร์ (Ralph Nader) ที่ระบุว่าชาฮีนได้นำหลักฐานจากสื่อที่มีอคติมาตีแผ่โดยไม่มีการตัดต่อ และ อาลี มีร์เซปัสซี (Ali Mirsepassi) ผู้อำนวยการโครงการศึกษาอิหร่านของมหาวิทยาลัยนิวยอร์ก ที่ชื่นชมว่าชาฮีนทำงานวิพากษ์วิจารณ์ด้วยความรอบคอบ ปราศจากความโกรธแค้นหรือความโอหังทางปัญญา