จาวาเคตี ภูมิภาคประวัติศาสตร์ทางตอนใต้ของจอร์เจีย

จาวาเคตี (Georgian: ჯავახეთი, Javakheti) หรือในภาษาอาร์เมเนียเรียกว่า จาวาขก์ (Armenian: Ջավախք, Javakhk) เป็นภูมิภาคทางประวัติศาสตร์ที่ตั้งอยู่ทางตอนใต้ของประเทศจอร์เจีย ครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของเทศบาลอาคัลคาลากี (Akhalkalaki), นินอตซมินดา (Ninotsminda) และบางส่วนของเทศบาลอัสพินซา (Aspindza) รวมถึงพื้นที่บางส่วนที่ปัจจุบันอยู่ในจังหวัดอาร์ดาฮัน (Ardahan) ของประเทศตุรกี

ในเชิงภูมิศาสตร์ ขอบเขตของจาวาเคตีถูกกำหนดโดยแม่น้ำคูรา (Kura River หรือ Mtkvari) ทางทิศตะวันตก และมีเทือกเขาชาวเชตี (Shavsheti), ซัมซารี (Samsari) และเนียลิสคูรี (Nialiskuri) ล้อมรอบทางทิศเหนือ ทิศใต้ และทิศตะวันออกตามลำดับ กิจกรรมทางเศรษฐกิจหลักของภูมิภาคนี้คือเกษตรกรรมแบบยังชีพ โดยเฉพาะการปลูกมันฝรั่งและการเลี้ยงปศุสัตว์

การบริหารและประชากร

ในปี ค.ศ. 1995 เขตอาคัลคาลากีและนินอตซมินดา ซึ่งเป็นพื้นที่หลักของจาวาเคตีทางประวัติศาสตร์ ได้ถูกรวมเข้ากับดินแดนซามต์สเค (Samtskhe) เพื่อจัดตั้งเป็นเขตการปกครองใหม่ในชื่อ ซามต์สเค-จาวาเคตี (Samtskhe–Javakheti)

ลักษณะเด่นของภูมิภาคนี้คือองค์ประกอบทางชาติพันธุ์ โดยประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวอาร์เมเนีย จากข้อมูลการสำมะโนประชากรของจอร์เจียในปี ค.ศ. 2014 พบว่าในเทศบาลอาคัลคาลากีมีชาวอาร์เมเนียอาศัยอยู่ถึง 93% (41,870 คน) และในเทศบาลนินอตซมินดามีชาวอาร์เมเนียถึง 95% (23,262 คน) โดยมีชาวจอร์เจียและชาวกรีกในคอเคซัสอาศัยอยู่เป็นจำนวนน้อยมาก

นิรุกติศาสตร์

ชื่อ จาวาเคตี ประกอบด้วยรากศัพท์ javakh และปัจจัย (suffix) -eti ในภาษาจอร์เจีย ซึ่งมักใช้ในการเรียกชื่อประเทศหรือภูมิภาค ความหมายของคำนี้คือ "ดินแดนแห่งชาวจาวาข์" (Javakhs) ซึ่งเป็นกลุ่มย่อยทางชาติพันธุ์ของชาวจอร์เจีย

หลักฐานการกล่าวถึงชื่อนี้ครั้งแรกเชื่อว่าปรากฏในจารึกของกษัตริย์อาร์กิชตีที่ 1 (Argishti I) แห่งอาณาจักรยูราทู (Urartu) เมื่อ 785 ปีก่อนคริสตกาล โดยใช้คำว่า Zabakha

ประวัติศาสตร์

ยุคโบราณ

ชนเผ่าเมสเคเทียน (Meskhetians) ถือเป็นผู้อยู่อาศัยกลุ่มแรกที่รู้จักกันในพื้นที่นี้ ในช่วงศตวรรษที่ 4 หรือ 3 ก่อนคริสตกาล จาวาเคตีและเอรูเชตี (Erusheti) เป็นส่วนหนึ่งของดัชชีซุนดา (Duchy of Tsunda) แห่งไอบีเรีย (Iberia)

ในช่วงศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล พื้นที่ตอนบนของจาวาเคตีถูกผนวกเข้ากับอาณาจักรอาร์เมเนียภายใต้การปกครองของกษัตริย์อาร์ทาเซียสที่ 1 (Artaxias I) และกลายเป็นส่วนหนึ่งของจังหวัดกูการ์ก (Gugark) ในอาร์เมเนียครั้งใหญ่ (Greater Armenia)

นอกจากนี้ จาวาเคตียังมีความสำคัญทางศาสนา โดยเป็นเส้นทางที่นักบุญนิโน (Saint Nino) ใช้เดินทางเข้าสู่ไอบีเรียเพื่อเผยแผ่ศาสนาคริสต์ โดยท่านได้เดินทางผ่านภูเขาในจาวาเคตีและผ่านทะเลสาบพาราวานี (Lake Paravani) ก่อนจะมุ่งหน้าสู่เมืองมตสเคตา (Mtskheta) ซึ่งเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรในขณะนั้น

ยุคกลาง

ตั้งแต่ศตวรรษที่ 6 เป็นต้นมา จาวาเคตีกลายเป็นศูนย์กลางสำคัญในการพัฒนาวัฒนธรรมจอร์เจีย โดยเฉพาะวัฒนธรรมด้านลายลักษณ์อักษร ในช่วงการต่อสู้กับการรุกรานของชาวอาหรับ ราชวงศ์บากราติโอนี (Bagrationi) ได้สถาปนาอาณาจักรไอบีเรียขึ้นในพื้นที่ทาโอ-คลาร์เจตี (Tao-Klarjeti) และค่อยๆ ผนวกดินแดนซามต์สเคและจาวาเคตีเข้าเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักร