เครื่องราชอิสริยาภรณ์บริการของกษัตริย์นิวซีแลนด์

เครื่องราชอิสริยาภรณ์บริการของกษัตริย์ (อังกฤษ: King's Service Order; มาโอริ: Te Tohu Whakanui Ratonga a te Kīngi) หรือ KSO เป็นเครื่องราชอิสริยาภรณ์ของประเทศนิวซีแลนด์ที่จัดตั้งขึ้นเพื่อยกย่องบุคคลที่ปฏิบัติหน้าที่ด้วยความซื่อสัตย์และมีคุณูปการอย่างยิ่งต่อชุมชน หรือผู้ที่ปฏิบัติหน้าที่ในบริการสาธารณะอย่างโดดเด่น ไม่ว่าจะเป็นในตำแหน่งที่มาจากการเลือกตั้งหรือการแต่งตั้ง

ประวัติและการก่อตั้ง

เครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้ถูกก่อตั้งขึ้นตามพระราชกฤษฎีกาของสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 เมื่อวันที่ 13 มีนาคม ค.ศ. 1975 ซึ่งเป็นผลมาจากการทบทวนระบบเกียรติยศของนิวซีแลนด์ในปี ค.ศ. 1974 เพื่อสร้างรางวัลที่สามารถยกย่องการทำงานอาสาสมัครในชุมชนและบริการสาธารณะโดยเฉพาะ โดยเข้ามาแทนที่เครื่องราชอิสริยาภรณ์บริการแห่งจักรวรรดิ (Imperial Service Order) ในนิวซีแลนด์

เดิมเครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้มีชื่อว่า เครื่องราชอิสริยาภรณ์บริการของราชินี (Queen's Service Order - QSO) เพื่อเป็นการระบุว่าสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ทรงเป็นประมุของค์แรกของนิวซีแลนด์ที่ได้รับการถวายพระนามอย่างเป็นทางการว่า "ราชินีแห่งนิวซีแลนด์" อย่างไรก็ตาม เมื่อสมเด็จพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 3 เสด็จขึ้นครองราชย์ต่อจากสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 เมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม ค.ศ. 2024 เครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้จึงได้รับการเปลี่ยนชื่อเป็น "เครื่องราชอิสริยาภรณ์บริการของกษัตริย์" (King's Service Order) ทั้งนี้ การเปลี่ยนชื่อดังกล่าวไม่มีผลย้อนหลังต่อผู้ที่ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ในชื่อเดิม และไม่มีผลต่ออักษรย่อหลังนามของสมาชิกเดิม

การปรับปรุงโครงสร้าง

ในช่วงแรกของการก่อตั้ง เครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้ถูกแบ่งออกเป็นสองส่วน คือ "สำหรับการบริการชุมชน" (For Community Service) และ "สำหรับบริการสาธารณะ" (For Public Services) และมีเหรียญที่เกี่ยวข้องคือ เหรียญบริการของกษัตริย์ (King's Service Medal - KSM) ซึ่งจัดอยู่ในระดับที่ต่ำกว่า

ต่อมาในปี ค.ศ. 1995 คณะกรรมการที่ปรึกษาด้านเกียรติยศของนายกรัฐมนตรีได้เสนอให้ยกเลิกการแบ่งส่วนย่อยเหล่านี้ และหลังจากมีการจัดตั้งเครื่องราชอิสริยาภรณ์คุณธรรมแห่งนิวซีแลนด์ (New Zealand Order of Merit) ในปี ค.ศ. 1996 จึงได้มีการตัดสินใจยกเลิกการแบ่งส่วนย่อยของ KSO ในเวลาต่อมา จนกระทั่งในเดือนเมษายน ค.ศ. 2007 สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ได้ทรงลงพระปรมาภิไธยในพระราชกฤษฎีกาฉบับใหม่เพื่อยกเลิกการแบ่งส่วนย่อยอย่างเป็นทางการ

องค์ประกอบและสมาชิก

พระมหากษัตริย์แห่งนิวซีแลนด์ทรงดำรงตำแหน่งประมุขของเครื่องราชอิสริยาภรณ์ โดยผู้ที่ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกจะเรียกว่า "สหาย" (Companions) ซึ่งแบ่งออกเป็นประเภทต่าง ๆ ดังนี้:

• สหายสามัญ (Ordinary Companions): พลเมืองนิวซีแลนด์หรือพลเมืองของอาณาจักรเครือจักรภพ จำกัดจำนวนการแต่งตั้งไม่เกิน 50 รายต่อปี
• สหายพิเศษ (Extra Companions): สำหรับสมาชิกในพระราชวงศ์
• สหายกิตติมศักดิ์ (Honorary Companions): สำหรับพลเมืองของประเทศที่ไม่ได้มีพระมหากษัตริย์นิวซีแลนด์เป็นประมุข
• สหายเพิ่มเติม (Additional Companions): แต่งตั้งในโอกาสสำคัญทางราชวงศ์ รัฐพิธี หรือวาระสำคัญของชาติ

ข้าหลวงใหญ่แห่งนิวซีแลนด์ (Governor-General) ดำรงตำแหน่งเป็น "สหายหลัก" (Principal Companion) และเป็นสหายเพิ่มเติมในนามของตนเองด้วย

เครื่องหมายและสัญลักษณ์

เครื่องหมายของเครื่องราชอิสริยาภรณ์มีลักษณะเป็นดอกมานูกา (mānuka) ประดิษฐ์ที่มีกลีบดอก 5 กลีบ ภายในมีพระบรมฉายาลักษณ์ของพระมหากษัตริย์รัชกาลปัจจุบัน ล้อมรอบด้วยวงกลมสีแดงที่มีคำจารึกว่า FOR SERVICE — MŌ NGA MAHI NUI และมีมงกุฎอยู่ด้านบน

แถบแพรแถบใช้ลวดลาย Poutama แบบดั้งเดิมของชาวมาโอริ ซึ่งเป็นลายขั้นบันไดสีดำ ขาว และแดงดินเทศ (kōkōwai) ซึ่งสื่อถึงการเติบโตของมนุษย์และการมุ่งมั่นพัฒนาตนเองให้สูงขึ้น

สำหรับการสวมใส่ ผู้ชายจะประดับที่ปกเสื้อด้านซ้าย ส่วนผู้หญิงจะประดับด้วยริบบิ้นผูกเป็นโบว์ที่ไหล่ซ้าย อย่างไรก็ตาม ในกรณีที่สวมเครื่องแบบ ผู้หญิงจะประดับในลักษณะเดียวกับผู้ชาย

เหรียญบริการของกษัตริย์

นอกจากเครื่องราชอิสริยาภรณ์แล้ว ยังมี เหรียญบริการของกษัตริย์ (King's Service Medal) ซึ่งเป็นเหรียญเงินทรงกลม ด้านหน้าเป็นพระบรมฉายาลักษณ์ของพระมหากษัตริย์ และด้านหลังเป็นตราแผ่นดินของนิวซีแลนด์ โดยใช้แพรแถบแบบเดียวกับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ KSO