ภาษาโลโคโน (Lokono) ภาษาที่กำลังตกอยู่ในภาวะวิกฤตของชนเผ่าอะราวัค

ภาษาโลโคโน (Lokono Dian ซึ่งแปลตรงตัวว่า "คำพูดของประชาชน") หรือที่รู้จักกันในชื่อ ภาษาอะราวัค (Arawak) เป็นภาษาในตระกูลภาษาอะราวัคที่พูดโดยชนพื้นเมืองโลโคโนในภูมิภาคอเมริกาใต้ ครอบคลุมพื้นที่ในเวเนซุเอลาตะวันออก, โคลอมเบีย, กายอานา, ตรินิแดดและโตเบโก, ซูรินาเม และเฟรนช์เกียนา โดยภาษานี้เป็นภาษาที่เป็นชื่อเรียกของตระกูลภาษาอะราวัคทั้งหมด

ประวัติและความเป็นมา

ปัจจุบันภาษาโลโคโนถูกจัดอยู่ในกลุ่ม ภาษาที่ใกล้สูญพันธุ์ขั้นวิกฤต (Critically Endangered) โดยพบผู้พูดส่วนใหญ่อยู่ในประเทศกายอานา ซูรินาเม เฟรนช์เกียนา โคลอมเบีย และเวเนซุเอลา

มีการประมาณการว่ามีผู้ที่สามารถพูดภาษาโลโคโนได้อย่างคล่องแคล่วเพียง 5% ของประชากรกลุ่มชาติพันธุ์เท่านั้น โดยมีผู้พูดที่เหลือเป็นกลุ่ม "กึ่งผู้พูด" (semi-speakers) ที่มีความเข้าใจและทักษะการสื่อสารในระดับที่แตกต่างกัน รวมแล้วคาดว่ามีผู้พูดเหลืออยู่ประมาณ 2,500 คน

สาเหตุหลักของการลดลงเกิดจากการขาดการส่งต่อภาษาจากคนรุ่นเก่าสู่คนรุ่นใหม่ เนื่องจากเด็กๆ ในปัจจุบันถูกสอนให้พูดภาษาทางการของประเทศที่ตนอาศัยอยู่แทน

การจำแนกประเภทและที่มาของชื่อ

ภาษาโลโคโนเป็นส่วนหนึ่งของตระกูลภาษาอะราวัค ซึ่งเป็นตระกูลภาษาที่ใหญ่ที่สุดในละตินอเมริกา ครอบคลุมพื้นที่ทั้งในอเมริกากลาง (เบลีซ, ฮอนดูรัส, กัวเตมาลา, นิการากัว) และอเมริกาใต้ (โบลิเวีย, กายอานา, เฟรนช์เกียนา, ซูรินาเม, เวเนซุเอลา, โคลอมเบีย, เปรู, บราซิล) โดยมีภาษาที่ยังคงใช้อยู่ประมาณ 40 ภาษา

นิรุกติศาสตร์

คำว่า "อะราวัค" (Arawak) เป็นชื่อเผ่าที่อ้างอิงถึงพืชอาหารหลักคือ มันสำปะหลัง (Cassava root หรือ Manioc) ซึ่งเป็นพืชหัวที่สำคัญสำหรับผู้คนหลายล้านคนในอเมริกาใต้ เอเชีย และแอฟริกา ส่วนผู้พูดภาษานี้เรียกตัวเองว่า โลโคโน (Lokono) ซึ่งแปลว่า "ประชาชน" และเรียกภาษาของตนว่า โลโคโน เดียน (Lokono Dian) ซึ่งแปลว่า "คำพูดของประชาชน"

ลักษณะทางภาษาศาสตร์

ระบบเสียงและตัวเขียน

ระบบการเขียนของภาษาโลโคโนใช้ตัวอักษรที่คล้ายกับอักษรโรมัน โดยมีการปรับเปลี่ยนเล็กน้อยและเพิ่มตัวอักษรบางตัวเพื่อให้สอดคล้องกับเสียงในภาษา

ไวยากรณ์

• คำกริยา: แบ่งออกเป็นกริยาที่แสดง "เหตุการณ์" (Event) และกริยาที่แสดง "สถานะ" (Stative) โดยกริยาสถานะมักมีความหมายคล้ายคำคุณศัพท์
• สรรพนาม: มีทั้งรูปแบบอิสระ (Free forms) ที่สามารถวางเดี่ยวๆ ได้ และรูปแบบผูก (Bound forms) ที่ต้องใช้เป็นคำนำหน้า (Prefix) ของคำกริยา คำนาม หรือคำหลังตำแหน่ง
• เพศ: มีการแบ่งเพศชายและเพศหญิง ซึ่งจะปรากฏในคำนำหน้า การระบุคำชี้เฉพาะ และสรรพนาม
• พจน์: มีการแยกเอกพจน์และพหูพจน์ โดยพหูพจน์จะเป็นสิ่งจำเป็นเมื่ออ้างถึงบุคคล
• การแสดงความเป็นเจ้าของ: แบ่งเป็นสิ่งที่แยกจากกันไม่ได้ (Inalienably possessed) เช่น อวัยวะในร่างกาย หรือความสัมพันธ์ทางเครือญาติ และสิ่งที่แยกจากกันได้ (Alienably possessed)

กาล (Tenses)

การระบุกาลจะเติมไว้ที่ท้ายประโยค เช่น:

• อดีต: ใช้คำว่า bura หรือ bora (มาจาก ubura ที่แปลว่า ก่อนหน้า)
• อนาคต: ใช้คำว่า dikki (มาจาก adiki ที่แปลว่า หลังจาก)
• ปัจจุบันต่อเนื่อง: ใช้คำว่า loko หรือ roko