ระบำมะฮารี ศิลปะการร่ายรำอันศักดิ์สิทธิ์แห่งรัฐโอริสสา

ระบำมะฮารี เป็นรูปแบบการร่ายรำเชิงพิธีกรรมจากรัฐโอริสสา ทางตะวันออกของอินเดีย ซึ่งในอดีตจะถูกจัดแสดงให้แก่พระเจ้าจัคกะนารถ (Lord Jagannatha) ณ วิหารจัคกะนารถ เมืองปุรี โดยเหล่านักเต้นที่เรียกว่า เทวทาสี (devadasi) หรือมะฮารี ซึ่งเป็นสตรีผู้ถวายตัวให้แก่เทพเจ้า

ประวัติความเป็นมา

ระบำมะฮารีมีอายุเกือบหนึ่งพันปี และเป็นส่วนหนึ่งของพิธีกรรมประจำวันในวิหารจัคกะนารถมาตั้งแต่สมัยผู้ปกครองกังกา (Ganga rulers) แห่งอุตกะละ (Utkala) ในศตวรรษที่ 12 โจดาคังกา เดวา (Chodaganga Deva) ได้มอบสถานะทางกฎหมายให้กับการร่ายรำนี้ โดยการจัดตั้งพื้นที่สำหรับมะฮารีเพื่อพำนักอาศัย และนำพิธีกรรมใหม่ๆ มาใช้เพื่อถวายแด่เทพเจ้า

ระบำมะฮารีถือเป็นรากฐานของระบำ โอริสซี (Odissi) และเป็นต้นกำเนิดของระบำ โกติปัว (Gotipua) ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อประเพณีมะฮารีเริ่มเสื่อมถอยลงในศตวรรษที่ 15 และ 16 ต่อมาในสมัยของราชา รามจันทร (Ramachandra) แห่งคุรดา (Khurda) เหล่าเทวทาสีที่เคยปฏิบัติหน้าที่ในวิหารได้เริ่มได้รับการสนับสนุนจากราชสำนัก

หลังจากการยกเลิกระบบเทวทาสีในอินเดียยุคอิสระ ระบำมะฮารีได้เข้าสู่ช่วงเสื่อมถอยอย่างรวดเร็ว อย่างไรก็ตาม ได้มีการฟื้นฟูและปรับปรุงเพื่อการแสดงบนเวทีโดยกูรู ปังคัจ จรัน ดาส (Guru Pankaj Charan Das) และนักเต้นโอริสซีอย่าง รูพาศรี โมฮะปัตรา (Rupashri Mohapatra) โดยมี ศศิมณี เทวี (Sashimani Devi) เป็นมะฮารีมืออาชีพคนสุดท้าย

ลักษณะของมะฮารี

คำว่า มะฮารี (Mahari) มาจากคำว่า maha-nari ซึ่งแปลว่า "สตรีผู้ยิ่งใหญ่" มะฮารีคือเหล่านักเต้นในวิหารจัคกะนารถที่ทำหน้าที่ร่ายรำเพื่อความพึงพอใจของพระเจ้าจัคกะนารถก่อนที่พระองค์จะบรรทมในตอนกลางคืน

มะฮารีจะร่ายรำในห้องศักดิ์สิทธิ์ (sanctum sanctorum) และในขบวนแห่ของวิหาร โดยสวมใส่เครื่องประดับพิเศษและประดับด้วยดอกไม้ พร้อมทั้งขับร้องเพลง กีตา โกวินทา (Gita Govinda) ของชัยเทวะ (Jayadeva) ตามจังหวะและทำนองของดนตรีโอริสซีแบบดั้งเดิม

กลุ่มของมะฮารี

ในอดีต มะฮารีถูกแบ่งออกเป็น 6 กลุ่มหลัก ได้แก่:

• Bhitara Gauni
• Bahara Gauni
• Nachuani
• Patuari
• Raj Angila
• Gahana Mahari
• Rudra Ganika

รางวัลมะฮารี (Mahari Award)

รางวัลมะฮารีเป็นรางวัลที่ก่อตั้งโดยมูลนิธิวิจัยโอริสซีของกูรู ปังคัจ จรัน (Guru Pankaj Charan Odissi Research Foundation) เพื่อเชิดชูเกียรติศิลปิน โดยในปี 2012 รางวัลนี้ถูกมอบให้แก่ มินาติ ประธาน (Minati Pradhan) นักเต้นโอริสซี