แมนโคเซบ (Mancozeb) สารกำจัดเชื้อราในเกษตรกรรมและผลกระทบทางพิษวิทยา

แมนโคเซบ (Mancozeb) เป็นสารกำจัดเชื้อราในกลุ่มดิทิโอคาร์บาเมต (Dithiocarbamate) ชนิดไม่ดูดซึม ซึ่งมีกลไกการทำงานแบบปกป้องพื้นผิวสัมผัส (Protective action on contact) โดยเป็นส่วนผสมของสารดิทิโอคาร์บาเมตสองชนิด คือ แมนเนบ (Maneb) และ ซินเนบ (Zineb) สารนี้ถูกนำมาใช้เพื่อควบคุมโรคพืชที่เกิดจากเชื้อราในพืชไร่, ผลไม้, ถั่ว, ผัก และไม้ดอกไม้ประดับอย่างกว้างขวาง

กลไกการทำงาน

แมนโคเซบทำงานโดยการทำปฏิกิริยากับกลุ่มซัลฟไฮดริล (Sulfhydryl groups) ของกรดอะมิโนและเอนไซม์ภายในเซลล์ของเชื้อรา ส่งผลให้เกิดการรบกวนการเผาผลาญลิพิด (Lipid metabolism), การหายใจของเซลล์ และการผลิตเอทีพี (Adenosine triphosphate - ATP) ซึ่งทำให้เชื้อราไม่สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้

การดื้อยาของเชื้อรา

แมนโคเซบถูกจัดอยู่ในรหัส FRAC code M:03 ซึ่งตัวอักษร "M:" หมายถึงสารเคมีที่มีกิจกรรมการทำงานหลายจุด (Multi-Site Activity) ซึ่งโดยทั่วไปถือว่าเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงต่ำในการเกิดการดื้อยาของเชื้อรา ทำให้มันยังคงเป็นเครื่องมือสำคัญในการจัดการโรคพืช

พิษวิทยาและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

ข้อกังวลหลักทางพิษวิทยาของแมนโคเซบคือ เอทิลีนไทโอยูเรีย (Ethylenethiourea หรือ ETU) ซึ่งเป็นทั้งสารปนเปื้อนในกระบวนการผลิตและเป็นผลผลิตจากการย่อยสลายของแมนโคเซบและสารกำจัดศัตรูพืชกลุ่ม EBDC อื่นๆ

• ผลกระทบต่อสุขภาพ: ETU มีศักยภาพในการทำให้เกิดโรคคอพอก (Goiter) ซึ่งเป็นภาวะที่ต่อมไทรอยด์โตขึ้น และจากการทดลองในสัตว์พบว่าทำให้เกิดความพิการแต่กำเนิดและโรคมะเร็ง โดย EPA ได้จัดให้ ETU เป็นสารที่น่าจะก่อมะเร็งในมนุษย์
• ผลกระทบต่อระบบนิเวศ: แมนโคเซบมีผลกระทบเชิงลบอย่างมีนัยสำคัญต่อเชื้อราที่มีประโยชน์ในดิน (Beneficial root fungi) โดยสามารถยับยั้งการงอกของสปอร์ในระดับความเข้มข้นที่ต่ำกว่าปริมาณที่แนะนำให้ใช้ในภาคการเกษตรอย่างมาก