คดีการกำหนดเขตแดนทางทะเลในทะเลดำ โรมาเนีย และ ยูเครน

คดีการกำหนดเขตแดนทางทะเลในทะเลดำ (Romania v Ukraine) [2009] ICJ 3 เป็นคำตัดสินของศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (International Court of Justice หรือ ICJ) เพื่อยุติข้อพิพาทเรื่องเส้นแบ่งเขตแดนทางทะเลระหว่างประเทศโรมาเนียและยูเครน หลังจากที่การเจรจาระดับทวิภาคีไม่ประสบความสำเร็จ

ข้อเท็จจริงของคดี

ในปี 1997 โรมาเนียและยูเครนได้ลงนามในสนธิสัญญาที่ยืนยันว่าพรมแดนที่มีอยู่ระหว่างทั้งสองประเทศนั้นไม่อาจละเมิดได้ อย่างไรก็ตาม ทั้งสองฝ่ายตกลงกันว่าหากไม่สามารถหาข้อสรุปเรื่องเขตแดนทางทะเลได้ภายในสองปี ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งสามารถขอให้ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) ตัดสินชี้ขาดได้

สาเหตุสำคัญของความขัดแย้งคือการค้นพบแหล่งทรัพยากรธรรมชาติมหาศาลใต้ท้องทะเล โดยมีการประมาณการว่ามีน้ำมันถึง 10 ล้านตัน และก๊าซธรรมชาติอีก 1 พันล้านลูกบาศก์เมตร ซึ่งดึงดูดบริษัทพลังงานยักษ์ใหญ่ เช่น BP, Royal Dutch/Shell และ Total เข้ามาทำสัญญาสำรวจ

บทบาทของเกาะงู (Snake Island)

จุดเปลี่ยนสำคัญของคดีนี้คือสถานะของ เกาะงู (Snake Island หรือ Serpents' Island) เนื่องจากตำแหน่งที่ตั้งของเกาะส่งผลโดยตรงต่อการลากเส้นแบ่งเขตแดนทางทะเล:

• หากถือว่าเป็นเกาะ (Island): พื้นที่ไหล่ทวีปโดยรอบจะถูกนับเป็นน่านน้ำของยูเครน
• หากถือว่าเป็นเกาะแก่ง (Islet/Rock): ตามกฎหมายระหว่างประเทศ การกำหนดเขตแดนทางทะเลจะไม่นำเกาะแก่งนี้มาพิจารณา

โรมาเนียอ้างว่ายูเครนพยายามพัฒนาเกาะงูให้กลายเป็นเกาะที่มีผู้อยู่อาศัย (เช่น การก่อตั้งหมู่บ้าน Bile ในปี 2007) เพื่อให้มีน้ำหนักในการอ้างสิทธิ์เหนือพื้นที่ทางทะเลมากขึ้น

การพิจารณาของศาล

โรมาเนียยื่นฟ้องต่อ ICJ ในวันที่ 16 กันยายน 2004 โดยโต้แย้งว่าเกาะงูไม่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจและสังคม และไม่ควรถูกนำมาคำนวณในการกำหนดเส้นแบ่งเขตแดน

ศาลได้พิจารณาหลักการตามอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล (UNCLOS) โดยเฉพาะมาตรา 121(3) ซึ่งระบุว่า "โขดหินซึ่งมนุษย์ไม่สามารถอยู่อาศัยได้หรือไม่มีวงจรเศรษฐกิจของตนเอง จะไม่มีเขตเศรษฐกิจจำเพาะ (EEZ) หรือไหล่ทวีปของตนเอง"

คำตัดสินของศาล

ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศได้ส่งคำตัดสินในวันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2009 โดยมีผลสรุปดังนี้:

• เส้นแบ่งเขตแดน: ศาลกำหนดเส้นแบ่งเขตแดนทางทะเลระหว่างโรมาเนียและยูเครนโดยใช้หลักการระยะห่างที่เท่ากัน (Equidistance Principle)
• สถานะของเกาะงู: ศาลตัดสินว่าเกาะงู ไม่เป็นส่วนหนึ่ง ของโครงสร้างชายฝั่งของยูเครน และการนำเกาะงูมาคำนวณจะถือเป็นการ "ดัดแปลงภูมิศาสตร์ด้วยกระบวนการทางตุลาการ" ดังนั้น เกาะงูจึงไม่มีผลต่อการกำหนดเส้นแบ่งเขตแดนทางทะเลในคดีนี้
• จุดอ้างอิงของโรมาเนีย: ศาลตัดสินให้ใช้ปลายด้านที่เป็นดินธรรมชาติของเขื่อน Sulina dyke เป็นจุดเริ่มต้น ไม่ใช่ส่วนที่สร้างขึ้นด้วยมือมนุษย์