ลัทธิมาร์กซ์ ปรัชญาการเมืองและเศรษฐศาสตร์การเมืองเชิงวิพากษ์

ลัทธิมาร์กซ์เป็นปรัชญาการเมืองและวิธีการวิเคราะห์ทางเศรษฐศาสตร์สังคมที่ใช้การตีความแบบ วัตถุนิยมวิพากษ์ (Dialectical Materialism) เพื่อให้เข้าใจถึงความขัดแย้งทางชนชั้นและกลไกการทำงานของระบบทุนนิยม โดยมีเป้าหมายเพื่อการเปลี่ยนแปลงสังคมสู่ระบบสังคมนิยมและคอมมิวนิสต์

หลักการพื้นฐานของลัทธิมาร์กซ์

วัตถุนิยมวิพากษ์และวัตถุนิยมทางประวัติศาสตร์

หัวใจสำคัญของลัทธิมาร์กซ์คือ วัตถุนิยมทางประวัติศาสตร์ (Historical Materialism) ซึ่งเสนอว่าโครงสร้างพื้นฐาน (Base) ของสังคม ซึ่งประกอบด้วยปัจจัยการผลิต (Means of Production) และความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจ (Relations of Production)พื้นฐานของสังคมกำหนดรูปแบบของโครงสร้างส่วนบน (Superstructure) เช่น กฎหมาย การเมือง และวัฒนธรรม

ทฤษฎีมูลค่าแรงงานและมูลค่าส่วนเกิน

มาร์กซ์วิเคราะห์ว่าในระบบทุนนิยม นายทุน (Bourgeoisie) นายจ้างใช้แรงงานของชนชั้นกรรมาชีพ (Proletariat)ชนชั้นกรรมาชีพ โดยการจ่ายค่าจ้างที่ต่ำกว่ามูลค่าที่แรงงานสร้างขึ้น ส่วนต่างนี้เรียกว่า มูลค่าส่วนเกิน (Surplus Value) ซึ่งเป็นที่มาของกำไรและเป็นการกดขี่ขูดรีดแรงงาน

การต่อสู้ทางชนชั้นและรัฐ

ลัทธิมาร์กซ์มองว่าประวัติศาสตร์ของมนุษย์คือประวัติศาสตร์ของการต่อสู้ทางชนชั้น ตั้งแต่ทาสและนายทาส, ศักดินาและไพร่, จนมาถึงนายทุนและกรรมาชีพ การต่อสู้ครั้งนี้จะนำไปสู่การปฏิวัติโดยชนชั้นกรรมาชีพเพื่อล้มล้างระบบทุนนิยมและสถาปนาสถาบันการเมืองแบบ เผด็จการโดยกรรมาชีพ (Dictatorship of the Proletariat) เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสังคม

แนวคิดเรื่องรัฐและการสลายตัวของรัฐ

มาร์กซ์และเอ็นเกลส์เสนอว่ารัฐเป็นเครื่องมือของชนชั้นปกครองในการรักษาอำนาจ เมื่อสังคมก้าวสู่คอมมิวนิสต์ที่ไม่มีชนชั้น (Classless Society) รัฐจะค่อยๆ สลายตัวไป (Withering away of the state) เนื่องจากไม่มีความจำเป็นต้องให้มีองค์กรกลางในการกดขี่ชนชั้นอื่นอีกต่อไป

สายธารของลัทธิมาร์กซ์

ลัทธิมาร์กซ์ได้แตกแขนงออกเป็นหลายสาย เช่น:

• ลัทธิเลนิน (Leninism): เน้นการใช้พรรคการเมืองแบบนำหน้า (Vanguard Party) เพื่อนำการปฏิวัติ
• ลัทธิเหมา (Maoism): เน้นบทบาทของชาวนาในฐานะพลังขับเคลื่อนการปฏิวัติในประเทศเกษตรกรรม
• ลัทธิมาร์กซ์-เลนิน (Marxism-Leninism): การผสมผสานแนวคิดของมาร์กซ์และเลนิน ซึ่งกลายเป็นอุดมการณ์หลักของรัฐสังคมนิยมในศตวรรษที่ 20
• โรงเรียนแฟรงก์เฟิร์ต (Frankfurt School): เน้นการวิเคราะห์เชิงวิพากษ์ (Critical Theory) เกี่ยวกับวัฒนธรรมและอดีตวิทยา
• ลัทธิมาร์กซ์เชิงมนุษยนิยม (Humanist Marxism): ให้ความสำคัญกับความแปลกแยก (Alienation) ของมนุษย์ในระบบทุนนิยม