Meta (คำนำหน้า) ความหมาย การใช้งาน และที่มาของคำว่า Meta

คำว่า Meta (มาจากภาษากรีกโบราณ μετά (metá) ซึ่งแปลว่า 'หลังจาก' หรือ 'เหนือกว่า') เป็นคำนำหน้า (prefix) ที่มีความหมายกว้างขวาง โดยในปัจจุบันมักถูกใช้เพื่อสื่อถึงสิ่งที่ 'ครอบคลุมมากขึ้น' หรือ 'ก้าวข้าม' ขอบเขตเดิม

ความหมายในปัจจุบัน การอ้างถึงตัวเอง (Self-referential)

ในระบบการเรียกชื่อสมัยใหม่ คำนำหน้า meta มักถูกใช้เพื่อระบุถึงสิ่งที่อ้างถึงตัวเอง หรือเป็นสาขาวิชาที่ศึกษาเกี่ยวกับตัวมันเอง ตัวอย่างเช่น:

• Metatheory: ทฤษฎีที่ว่าด้วยทฤษฎี
• Metamathematics: ทฤษฎีทางคณิตศาสตร์ที่ศึกษาเกี่ยวกับคณิตศาสตร์
• Metahumor: การล้อเลียนหรือการตลกขบขันเกี่ยวกับวิธีการนำเสนอความตลก

ความหมายดั้งเดิมในภาษากรีก

ในภาษากรีก คำว่า meta- มีความหมายที่เรียบง่ายกว่าในภาษาอังกฤษ โดยมักเทียบเท่ากับคำในภาษาละตินว่า post- (หลังจาก) หรือ ad- (ข้างๆ) ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดในเชิงวิทยาศาสตร์คือคำว่า Metatheria (กลุ่มสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีกระเป๋าหน้าท้อง) ซึ่งใช้ meta- ในความหมายว่าอยู่ถัดจากหรือใกล้เคียงกับ Theria (สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีรก)

การใช้งานในด้านญาณวิทยา (Epistemology)

ในทางญาณวิทยาและในการใช้งานทั่วไป meta- ถูกใช้เพื่อหมายถึง 'เกี่ยวกับ (หมวดหมู่ของตัวมันเอง)' ซึ่งนำไปสู่แนวคิดที่น่าสนใจมากมาย:

• Metadata: ข้อมูลที่ใช้อธิบายข้อมูล (Data about data) เช่น ใครเป็นผู้สร้างข้อมูล สร้างเมื่อไหร่ และอยู่ในรูปแบบใด
• Metacognition: การรู้คิดเกี่ยวกับการรู้คิด (Cognition about cognition) หรือการตระหนักรู้ในกระบวนการคิดของตนเอง
• Metaprogramming: การเขียนโปรแกรมที่สามารถสร้างหรือปรับเปลี่ยนโปรแกรมอื่นๆ ได้

Metagaming ในโลกของเกม

คำว่า Metagaming มีความหมายแตกต่างกันตามบริบท:

1. ในเกมสวมบทบาท (RPG): หมายถึงการที่ผู้เล่นนำความรู้จากภายนอกเกม (ซึ่งตัวละครในเกมไม่รู้) มาใช้ในการตัดสินใจ ซึ่งมักถูกมองว่าเป็นการทำลายสมดุลของเกม
2. ในเกมกระดานหรือการ์ดเกม: หมายถึงกระบวนการตัดสินใจที่เกิดจากการวิเคราะห์แนวโน้มหรือกลยุทธ์ที่นิยมใช้ในขณะนั้น เพื่อหาทางรับมือที่มีประสิทธิภาพที่สุด

นามธรรมและการอ้างถึงตนเอง

ทุกหัวข้อสามารถมี Metatheory หรือการพิจารณาเชิงทฤษฎีเกี่ยวกับคุณสมบัติของหัวข้อนั้นๆ ในระดับที่สูงขึ้น เช่น ในทางภาษาศาสตร์ Metalanguage (ภาษาระดับสูง) คือภาษาที่ใช้เพื่ออธิบายคุณสมบัติของภาษาทั่วไป ไม่ใช่การใช้ภาษานั้นเพื่อการสื่อสารปกติ

ที่มาและประวัติศาสตร์ (Etymology)

คำนี้มีรากศัพท์มาจากคำบุพบทกรีก meta- (μετα-) ซึ่งแปลว่า 'หลังจาก', 'ข้างๆ', 'กับ' หรือ 'ท่ามกลาง' รูปแบบที่เก่าแก่ที่สุดปรากฏในอักษร Linear B ของชาวไมซีเนียน

การใช้คำว่า meta ในภาษาอังกฤษส่วนหนึ่งมาจากการสร้างคำใหม่ (back-formation) จากคำว่า Metaphysics (อภิปรัชญา) เดิมที Metaphysics เป็นเพียงชื่อเรียกผลงานของอริสโตเติลที่ถูกจัดวางไว้ 'หลังจาก' (meta) หนังสือเรื่อง Physics (ฟิสิกส์) แต่ต่อมานักเขียนชาวละตินตีความว่ามันคือ 'ศาสตร์ที่อยู่เหนือธรรมชาติทางกายภาพ' ซึ่งทำให้ความหมายของ meta- ขยายขอบเขตไปสู่ความหมายว่า 'เหนือกว่า' หรือ 'ก้าวข้าม' ในบริบทอื่นๆ ต่อมาในช่วงปี 1917 เริ่มมีการใช้ meta- ในความหมายว่า 'เกี่ยวกับ' ในสาขาวิชาต่างๆ เช่น meta-economics และ meta-philosophy