กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน

กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน (Ministry of Science and Technology - MOST) เป็นหน่วยงานบริหารระดับสูงของคณะกรรมการวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีกลาง ทำหน้าที่ประสานงานและกำกับดูแลกิจกรรมด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีทั้งหมดภายในประเทศ โดยมีสำนักงานตั้งอยู่ที่เขตซีเฉิง กรุงปักกิ่ง

บทบาทหลักของกระทรวงคือการกำหนดแนวทางและนโยบายที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของจีน รวมถึงการส่งเสริมการวิจัยพื้นฐานและการวิจัยเฉพาะทางเพื่อขับเคลื่อนความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีของประเทศ

ประวัติความเป็นมา

รากฐานของกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเริ่มต้นจากคณะกรรมการเทคนิคแห่งชาติ (National Technical Committee) ซึ่งก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2499 ต่อมาในปี พ.ศ. 2501 ได้มีการควบรวมกับคณะกรรมการวางแผนทางวิทยาศาสตร์ (Scientific Planning Commission) กลายเป็นคณะกรรมการวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งรัฐ (State Science and Technology Commission)

แม้ว่าคณะกรรมการดังกล่าวจะถูกยกเลิกไปในปี พ.ศ. 2513 แต่ก็ได้ถูกจัดตั้งขึ้นใหม่ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2521 และต่อมาในปี พ.ศ. 2541 ในการประชุมสภาประชาชนแห่งชาติครั้งที่ 9 ได้มีการเปลี่ยนชื่อเป็น กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน อย่างเป็นทางการ

การปฏิรูปโครงสร้างในปี พ.ศ. 2561 และ พ.ศ. 2566

ในปี พ.ศ. 2561 กระทรวงได้ผ่านการปรับโครงสร้างครั้งสำคัญเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารงาน โดยมีการควบรวมมูลนิธิวิทยาศาสตร์ธรรมชาติแห่งชาติจีน (National Natural Science Foundation of China - NSFC) ซึ่งเป็นหน่วยงานให้ทุนวิจัยกึ่งอิสระ และสำนักงานบริหารกิจการผู้เชี่ยวชาญต่างประเทศแห่งรัฐ (State Administration of Foreign Experts Affairs - SAFEA) เข้ามาอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของกระทรวง

ในปี พ.ศ. 2566 กระทรวงได้เข้าสู่กระบวนการปฏิรูปอีกครั้งตามแผนการปฏิรูปสถาบันของพรรคคอมมิวนิสต์และรัฐ โดยมีการเปลี่ยนแปลงบทบาทหน้าที่ดังนี้:

• การเปลี่ยนบทบาท: กระทรวงจะลดบทบาทในการประเมินและจัดการโครงการวิจัยเฉพาะราย และเปลี่ยนไปเน้นบทบาทในการกำกับดูแล ให้คำแนะนำ และติดตามผลการดำเนินงานของโครงการวิจัยทางวิทยาศาสตร์แทน
• การโอนย้ายหน่วยงาน: มีการโอนย้ายหน่วยงานภายใต้สังกัดไปยังกระทรวงอื่น ๆ เช่น โอน SAFEA ไปยังกระทรวงทรัพยากรมนุษย์และประกันสังคม, โอนศูนย์พัฒนาเทคโนโลยีชนบทแห่งจีนไปยังกระทรวงเกษตรและกิจการชนบท และโอนศูนย์พัฒนาเทคโนโลยีชีวภาพแห่งจีนไปยังคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ

ความร่วมมือระหว่างประเทศ

กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของจีนมีบทบาทสำคัญในการสร้างเครือข่ายความร่วมมือทางวิทยาศาสตร์กับองค์กรระดับโลกและรัฐบาลของประเทศต่าง ๆ เพื่อส่งเสริมการแลกเปลี่ยนความรู้และนวัตกรรม

ความร่วมมือกับองค์การสหประชาชาติ (UN)

ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2560 กระทรวงได้บรรลุข้อตกลงกับแผนกกิจการเศรษฐกิจและสังคมขององค์การสหประชาชาติ (UN DESA) เพื่อเสริมสร้างการแบ่งปันความรู้ การสร้างขีดความสามารถ และความร่วมมือในการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยเน้นการส่งเสริมให้ประเทศกำลังพัฒนาดำเนินงานวิจัยร่วมกันในด้านเทคโนโลยีสีเขียว

ความร่วมมือกับสถาบันวิทยาศาสตร์โลก (TWAS)

จีนมีความสัมพันธ์ที่ยาวนานกับสถาบันวิทยาศาสตร์โลก (The World Academy of Sciences - TWAS) มานานกว่า 35 ปี โดยมุ่งเน้นการผลักดันการพัฒนาทางวิทยาศาสตร์ในกลุ่มประเทศซีกโลกใต้ (Global South) และส่งเสริมการแลกเปลี่ยนทางวิชาการ

ความร่วมมือกับสหภาพยุโรป (EU)

ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2552 กระทรวงได้จัดตั้งโครงการความร่วมมือทางวิทยาศาสตร์กับคณะกรรมาธิการยุโรป (European Commission) เพื่อดำเนินโครงการวิจัยร่วมในสาขาที่ทั้งสองฝ่ายสนใจ เช่น อาหาร, เกษตรกรรม, เทคโนโลยีชีวภาพ, เทคโนโลยีสารสนเทศ, การบินและอวกาศ, พลังงาน และสุขภาพ

ความร่วมมือกับรัฐบาลออสเตรเลียและแคนาดา

จีนได้จัดตั้งกองทุนวิจัยวิทยาศาสตร์และวิจัยระหว่างออสเตรเลียและจีน (Australia-China Science and Research Fund - ACSRF) เพื่อสนับสนุนความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์ในด้านอาหาร เกษตรกรรม เทคโนโลยีสุขภาพ และพลังงานหมุนเวียน นอกจากนี้ยังมีความร่วมมือในระดับรัฐ เช่น บันทึกความเข้าใจกับรัฐควีนส์แลนด์ และความร่วมมือกับสภาวิจัยแห่งชาติแคนาดา (National Research Council Canada) ในด้านนวัตกรรมทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี