โมดูลอร์ ระบบสัดส่วนสถาปัตยกรรมตามมาตรวัดมนุษย์ของ เลอ กอร์บูซีเย

โมดูลอร์ (Modulor) คือระบบมาตรวัดสัดส่วนทางกายวิภาคของมนุษย์ (Anthropometric scale) ที่คิดค้นโดย เลอ กอร์บูซีเย (Le Corbusier) สถาปนิกชาวฝรั่งเศสเชื้อสายสวิส ระบบนี้ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อเป็นสะพานเชื่อมทางสายตาและทางคณิตศาสตร์ระหว่างระบบการวัดสองระบบที่ไม่เข้ากัน คือ ระบบอังกฤษ (Imperial system) และระบบเมตริก (Metric system) โดยใช้ร่างกายมนุษย์เป็นบรรทัดฐานในการกำหนดขนาดของสิ่งก่อสร้างและเครื่องใช้เพื่อให้เกิดความสอดคล้องกับสรีระของผู้ใช้งาน

ประวัติและการพัฒนา

เลอ กอร์บูซีเย พัฒนาระบบโมดูลอร์โดยได้รับอิทธิพลจากแนวคิดดั้งเดิมของวิทรูวิอุส (Vitruvius), ภาพวาด 'วิทรูเวียนแมน' (Vitruvian Man) ของเลโอนาร์โด ดา วินชี และงานของเลออน บัตติสตา อัลเบอร์ตี ซึ่งล้วนพยายามค้นหาความสัมพันธ์ทางคณิตศาสตร์ในร่างกายมนุษย์เพื่อนำมาประยุกต์ใช้ในการออกแบบสถาปัตยกรรมให้มีความสวยงามและใช้งานได้จริง

แรงบันดาลใจสำคัญของโมดูลอร์มาจาก ลำดับฟีโบนัชชี (Fibonacci numbers) และ สัดส่วนทองคำ (Golden Ratio) โดยเลอ กอร์บูซีเย นิยามระบบนี้ว่าเป็น "ชุดของการวัดที่กลมกลืนเพื่อปรับให้เข้ากับมาตราส่วนของมนุษย์ ซึ่งสามารถนำไปใช้ได้ในระดับสากลทั้งในงานสถาปัตยกรรมและสิ่งของทางกลไก"

ในปี ค.ศ. 1943 เพื่อตอบสนองต่อความต้องการขององค์กรมาตรฐานแห่งชาติฝรั่งเศส (AFNOR) ในการสร้างมาตรฐานสำหรับวัสดุก่อสร้าง เลอ กอร์บูซีเยได้เริ่มพัฒนาระบบโดยกำหนดให้ความสูงของมนุษย์ที่ยกแขนขึ้นเป็นเกณฑ์ ในช่วงแรกเขาใช้ความสูงเฉลี่ยของชายชาวฝรั่งเศสที่ 1.75 เมตร แต่ต่อมาในปี ค.ศ. 1946 ได้ปรับเปลี่ยนเป็น 1.83 เมตร (6 ฟุต) เนื่องจากเขาพบว่าในนวนิยายสืบสวนของอังกฤษ ตัวละครชายที่ดูดี เช่น ตำรวจ มักจะมีความสูง 6 ฟุตเสมอ ซึ่งการปรับครั้งนี้ช่วยให้ระบบสามารถเชื่อมโยงกับระบบฟุตและนิ้วได้ดียิ่งขึ้น โดยความสูงรวมเมื่อยกแขนขึ้นถูกกำหนดไว้ที่ 2.26 เมตร

การนำเสนอทางกราฟิก

สัญลักษณ์ของโมดูลอร์คือรูปมนุษย์ในลักษณะลดทอน (Stylized figure) ที่ยกแขนขึ้นหนึ่งข้าง โดยมีเส้นมาตรวัดแนวตั้งสองชุดขนานกัน:

• ชุดสีแดง: อ้างอิงจากความสูงระดับสะดือ (เดิม 1.08 เมตร ปรับเป็น 1.13 เมตร) และแบ่งส่วนตามสัดส่วนทองคำ
• ชุดสีน้ำเงิน: อ้างอิงจากความสูงทั้งหมดของร่างกาย (เดิม 2.16 เมตร ปรับเป็น 2.26 เมตร) และแบ่งส่วนในลักษณะเดียวกัน

นอกจากนี้ยังมีเส้นเกลียว (Spiral) ที่พัฒนาขึ้นระหว่างส่วนสีแดงและสีน้ำเงิน ซึ่งจำลองปริมาตรของร่างกายมนุษย์เพื่อให้เกิดความสมดุลทางสายตา

การประยุกต์ใช้ในงานสถาปัตยกรรม

เลอ กอร์บูซีเยได้นำระบบโมดูลอร์มาใช้ในการออกแบบอาคารหลายแห่ง เพื่อให้พื้นที่ภายในและภายนอกมีความสัมพันธ์กับสรีระมนุษย์อย่างแท้จริง ตัวอย่างที่สำคัญ ได้แก่:

Unité d'Habitation (มาร์เซย)

ในโครงการที่พักอาศัยแห่งนี้ ระบบโมดูลอร์ถูกนำมาใช้ควบคุมทุกส่วน ตั้งแต่ผังพื้น (Plan), รูปตัด (Section), รูปด้าน (Elevation), แผงกันแดด (Brise-soleil), หลังคา, เสารับน้ำหนัก ไปจนถึงขนาดของห้องพัก โดยมีการหล่อรูปปั้นมนุษย์โมดูลอร์ด้วยคอนกรีตไว้บริเวณทางเข้าอาคาร

Church of Sainte Marie de La Tourette

พื้นส่วนใหญ่ของโบสถ์แห่งนี้ปูด้วยแผ่นคอนกรีตสีอ่อนที่มีขนาดตามระบบโมดูลอร์ นอกจากนี้ วิศวกร เอียนนิส เซนากิส (Iannis Xenakis) ยังได้นำระบบนี้ไปใช้ในการออกแบบช่องระบายอากาศแนวตั้งภายนอกอาคารที่เรียกว่า "Ondulatoires"

Carpenter Center for the Visual Arts

ระบบโมดูลอร์ถูกนำมาใช้กำหนดระยะของแผงกันแดด, ความสูงระหว่างชั้น, ระยะห่างระหว่างช่วงเสา และความหนาของเสา โดยเลอ กอร์บูซีเยตั้งใจให้ทางลาดบริเวณทางเข้าเป็น "บททดสอบที่มองเห็นได้เกี่ยวกับคณิตศาสตร์ของร่างกายมนุษย์"