มอลลัสกา ทำความรู้จักกับสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังกลุ่มหอยและหมึก

มอลลัสกา (Mollusca) คือไฟลัมของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังประเภทโปรโตสโตม (protostomic invertebrate) ซึ่งสมาชิกในกลุ่มนี้เป็นที่รู้จักกันในชื่อ มอลลัสก์ หรือสัตว์ลำตัวนิ่ม โดยมีสายพันธุ์ที่ยังมีชีวิตอยู่ประมาณ 86,600 สายพันธุ์ ทำให้เป็นไฟลัมสัตว์ที่ใหญ่เป็นอันดับสองรองจากอาร์โทรโพดา (Arthropoda) หรือกลุ่มแมลงและกุ้งกั้งปู

ลักษณะทางกายภาพและโครงสร้างร่างกาย

มอลลัสก์มีความหลากหลายทางสรีระสูงมาก แต่มีลักษณะร่วมที่สำคัญ 4 ประการ ได้แก่:

• ลำตัวนิ่ม: ประกอบด้วยกล้ามเนื้อเป็นส่วนใหญ่
• แมนเทิล (Mantle): เนื้อเยื่อที่ห่อหุ้มร่างกายและมีช่องว่างสำหรับใช้ในการหายใจและขับถ่าย
• แรดูลา (Radula): อวัยวะคล้ายลิ้นที่มีฟันขนาดเล็กสำหรับขูดอาหาร (ยกเว้นในกลุ่มหอยสองฝา)
• ระบบประสาท: มีโครงสร้างระบบประสาทที่เฉพาะตัว

ในทางทฤษฎี นักวิทยาศาสตร์มักอ้างถึง "มอลลัสก์บรรพบุรุษสมมติ" ซึ่งมีเปลือกเดี่ยวคล้ายหอยฝาเดียวที่สร้างจากโปรตีนและไคตินเสริมด้วยแคลเซียมคาร์บอเนต โดยมี "เท้า」กล้ามเนื้อเพียงอันเดียวที่ด้านล่างของลำตัว

การแบ่งกลุ่มทางอนุกรมวิธาน

ไฟลัมมอลลัสกาสามารถแบ่งออกเป็น 7 หรือ 8 คลาสหลัก โดยมีกลุ่มที่สำคัญดังนี้:

• แกสโทรพอด (Gastropoda): หอยฝาเดียวและทาก ซึ่งเป็นกลุ่มที่ใหญ่และหลากหลายที่สุด (ประมาณ 80% ของสายพันธุ์ทั้งหมด)
• เซฟาโลพอด (Cephalopoda): หมึกกล้วย หมึกยักษ์ และหมึกกระดอง ซึ่งเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังที่มีระบบประสาทก้าวหน้าที่สุด
• ไบแวลฟ์ (Bivalvia): หอยสองฝา เช่น หอยแมลงภู่ หอยนางรม
• กลุ่มอื่นๆ: เช่น สกาโฟพอด (Scaphopoda) และโมนอพลาโคฟอรา (Monoplacophora)

ความสำคัญและผลกระทบต่อมนุษย์

มอลลัสก์เป็นแหล่งอาหารที่สำคัญของมนุษย์มาอย่างยาวนาน นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งผลิตสินค้าฟุ่มเฟือย เช่น ไข่มุก และสีย้อมสีม่วงไทเรียน (Tyrian purple) อย่างไรก็ตาม บางสายพันธุ์อาจก่อให้เกิดอันตรายหรือเป็นศัตรูพืช เช่น:

• หมึกวงแหวนสีน้ำเงิน: มีพิษร้ายแรงที่อาจทำให้เสียชีวิตได้
• หอยเต้าทูน (Cone Shells): มีพิษที่ใช้ในการล่าเหยื่อ ซึ่งปัจจุบันถูกนำมาใช้ในการวิจัยทางประสาทวิทยา
• หอยทากและทาก: อาจเป็นพาหะนำโรคพยาธิใบไม้ในเลือด (Schistosomiasis) หรือสร้างความเสียหายแก่ผลผลิตทางการเกษตร