มุสตาฟา บาร์ซานี ผู้นำการเคลื่อนไหวเพื่อเอกราชของชาวเคิร์ด

มุสตาฟา บาร์ซานี (Mustafa Barzani; 14 มีนาคม 1903 – 1 มีนาคม 1979) หรือที่รู้จักในชื่อ มุลลาห์ มุสตาฟา เป็นผู้นำชาตินิยมชาวเคิร์ดและหนึ่งในบุคคลทางการเมืองที่ทรงอิทธิพลที่สุดในประวัติศาสตร์การเมืองเคิร์ดสมัยใหม่ เขาได้รับเลือกให้เป็นผู้นำของพรรคประชาธิปไตยเคิร์ดิสถาน (Kurdistan Democratic Party - KDP) ในปี 1946 เพื่อนำการลุกฮือของชาวเคิร์ดต่อต้านราชอาณาจักรอิรัก บาร์ซานีเป็นผู้นำทั้งทางด้านการเมืองและการทหารของขบวนการแบ่งแยกดินแดนเคิร์ดจนกระทั่งเสียชีวิตในปี 1979 โดยได้นำการต่อสู้ด้วยอาวุธต่อต้านทั้งรัฐบาลอิรักและรัฐบาลอิหร่าน

ชีวิตช่วงต้นและการเริ่มต้นต่อสู้

มุสตาฟา บาร์ซานี เกิดในปี 1903 ที่หมู่บ้านบาร์ซาน ทางตอนใต้ของเคิร์ดิสถาน ในช่วงวัยเด็กเขาต้องเผชิญกับความรุนแรงทางการเมืองอย่างหนัก โดยเมื่ออายุเพียงไม่กี่เดือน ครอบครัวของเขาถูกกองกำลัง Hamidiye Horsemen ของจักรวรรดิออตโตมันโจมตีและถูกเนรเทศไปยังเมืองดิยาร์บากึร์ (Diyarbakır) ซึ่งเขาและครอบครัวถูกจำคุกในเวลาต่อมา พ่อ ปู่ และพี่ชายของเขาถูกประหารชีวิตโดยทางการออตโตมันเนื่องจากการก่อการกบฏ

บาร์ซานีเริ่มเข้าร่วมการต่อสู้ตั้งแต่อายุยังน้อย โดยเข้าร่วมการลุกฮือของผู้นำเคิร์ดในเขต Az Zibar เพื่อต่อต้านอังกฤษในอิรัก และในปี 1919 เขาได้เข้าร่วมการกบฏของมะห์มุด บาร์ซันจี (Mahmud Barzanji) ต่อต้านอังกฤษเช่นกัน ต่อมาในปี 1931 เขาได้ติดตามพี่ชายคือ เชค อะห์เหม็ด บาร์ซานี (Sheikh Ahmed Barzani) ในการนำการลุกฮือต่อต้านความพยายามของรัฐบาลแบกแดดในการลดอำนาจของเผ่าในภูมิภาคเคิร์ด ซึ่งการต่อสู้นี้ได้รับการสนับสนุนจากอังกฤษผ่านการโจมตีทางอากาศ จนกระทั่งเชค อะห์เหม็ด ยอมจำนนต่อกองกำลังตุรกีในปี 1932 ขณะที่มุสตาฟาและพี่ชายอีกคนยังคงต่อสู้ต่อไปอีกหนึ่งปี

บทบาททางการเมืองและสาธารณรัฐเคิร์ดิสถานในมาฮาบัด

เส้นทางทางการเมืองของบาร์ซานีเริ่มต้นอย่างชัดเจนในปี 1939 เมื่อเขาติดต่อกับพรรค Hiwa (ความหวัง) ซึ่งเป็นพรรคการเมืองเคิร์ดแห่งแรกในอิรัก ต่อมาในปี 1943 เขาในฐานะผู้นำเผ่าได้ก่อกบฏต่อต้านรัฐบาลกลางของอิรัก และต้องลี้ภัยไปยังอิหร่านในปี 1945

ในเดือนธันวาคม 1945 สาธารณรัฐเคิร์ดิสถานในมาฮาบัด (Republic of Kurdistan in Mahabad) ถูกประกาศจัดตั้งขึ้นโดย กาซี มุฮัมมัด (Qazi Muhammad) ภายใต้การควบคุมทางทหารของสหภาพโซเวียตในขณะนั้น บาร์ซานีได้รับแต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมและผู้บัญชาการกองทัพเคิร์ด เขาแสดงความสามารถในการนำทัพเอาชนะกองกำลังอิหร่านได้หลายครั้ง อย่างไรก็ตาม หลังจากสหภาพโซเวียตถอนทหารออกจากอิหร่านตามข้อตกลงยัลตา (Yalta Agreement) ในเดือนพฤษภาคม 1946 สาธารณรัฐมาฮาบัดก็ล่มสลายลงในเดือนธันวาคมปีเดียวกัน กาซี มุฮัมมัด และครอบครัวถูกประหารชีวิต ส่วนบาร์ซานีและผู้ติดตามต้องลี้ภัยไปยังสหภาพโซเวียต

การลี้ภัยในสหภาพโซเวียตและการกลับมา

บาร์ซานีและผู้ติดตามถูกส่งไปยังสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตอาร์เมเนียและต่อมาไปยังอาเซอร์ไบจานโซเวียต ที่นั่นพวกเขาได้รับการฝึกฝนทางทหารและได้รับความรู้ด้านการอ่านออกเขียนได้ในภาษาเคิร์ด โดยบาร์ซานีได้ประสานงานกับเจ้าหน้าที่พรรคคอมมิวนิสต์อาเซอร์ไบจานเพื่อวางแผนการเคลื่อนไหวเพื่อชาวเคิร์ดในอนาคต การพำนักในสหภาพโซเวียตเป็นช่วงเวลาสำคัญที่ทำให้บาร์ซานีและกองกำลังของเขาได้รับการพัฒนาทักษะทางยุทธวิธีและการเมืองก่อนจะกลับมานำการต่อสู้ในดินแดนเคิร์ดิสถานอีกครั้ง