ไฟสัญญาณเดินเรือและอากาศยาน

ไฟสัญญาณเดินเรือและอากาศยาน (Navigation light) หรือที่รู้จักในชื่อ ไฟวิ่ง (Running light) หรือไฟระบุตำแหน่ง (Position light) คือแหล่งกำเนิดแสงสว่างที่ติดตั้งบนยานพาหนะทางน้ำ อากาศยาน หรือยานอวกาศ โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อแจ้งข้อมูลเกี่ยวกับตำแหน่ง ทิศทาง และสถานะของยานพาหนะนั้นๆ ให้แก่ผู้สัญจรรายอื่นทราบ เพื่อป้องกันการชนกันและช่วยในการควบคุมการจราจร

ระบบไฟสัญญาณส่วนใหญ่จะใช้การรหัสสี โดยเฉพาะสีแดงและสีเขียว เพื่อระบุทิศทางของยานพาหนะ ซึ่งการติดตั้งและมาตรฐานของไฟเหล่านี้ถูกกำหนดโดยอนุสัญญาระหว่างประเทศหรือหน่วยงานกำกับดูแล เช่น องค์การทางทะเลระหว่างประเทศ (International Maritime Organization - IMO)

หลักการทำงานและการตีความสีไฟ

มีความเข้าใจผิดบ่อยครั้งว่าไฟสัญญาณเดินเรือหรืออากาศยานใช้เพื่อระบุ "สิทธิ์ในการไปก่อน" (Right of way) เหมือนกับการจราจรทางบก แต่ในความเป็นจริง ยานพาหนะทางน้ำและอากาศไม่สามารถหยุดนิ่งทันทีเพื่อหลีกทางได้ ดังนั้น ไฟสีแดงและสีเขียวจึงใช้เพื่อระบุว่ายานพาหนะลำใดมีหน้าที่ "หลีกทาง" (Give way - เปลี่ยนคอร์สหรือความเร็ว) และลำใดมีหน้าที่ "รักษาคอร์ส" (Stand on - คงความเร็วและทิศทางเดิม)

• ไฟสีแดง: ติดตั้งที่กราบซ้าย (Port side) หมายถึง "คุณต้องหลีกทาง"
• ไฟสีเขียว: ติดตั้งที่กราบขวา (Starboard side) หมายถึง "ฉันจะหลีกทาง คุณสามารถรักษาคอร์สได้"

ในกรณีที่ยานพาหนะขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์สองลำมุ่งหน้าเข้าหากันโดยตรง ทั้งสองลำมีหน้าที่ต้องหลีกทางให้แก่กัน

การเดินเรือทางทะเล (Marine Navigation)

ประวัติและการพัฒนา

การกำหนดมาตรฐานไฟสัญญาณทางทะเลมีวิวัฒนาการมาอย่างยาวนาน โดยในสหรัฐอเมริกาเริ่มมีการออกกฎหมายในปี ค.ศ. 1838 บังคับให้เรือกลไฟที่วิ่งระหว่างพระอาทิตย์ตกถึงพระอาทิตย์ขึ้นต้องติดตั้งไฟสัญญาณ ต่อมาในปี ค.ศ. 1846 สหราชอาณาจักรได้ออกกฎหมาย Steam Navigation Act ซึ่งกำหนดให้เรือกลไฟต้องแสดงไฟกราบซ้ายสีแดง ไฟกราบขวาสีเขียว และไฟเสากระโดงสีขาวขณะเดินทาง

จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1972 ได้มีการจัดตั้ง กฎระเบียบระหว่างประเทศเพื่อป้องกันการชนกันทางทะเล (International Regulations for Preventing Collisions at Sea หรือ COLREGs) ซึ่งเป็นมาตรฐานหลักที่ใช้กำหนดข้อกำหนดของไฟสัญญาณเดินเรือในปัจจุบัน

ข้อกำหนดพื้นฐานของไฟสัญญาณทางน้ำ

ไฟสัญญาณต้องช่วยให้เรือลำอื่นสามารถระบุประเภทและมุมของเรือได้ เพื่อประเมินความเสี่ยงในการชนกัน โดยมีข้อกำหนดทั่วไปดังนี้:

• เรือใบ: ต้องมีไฟสีเขียวทางกราบขวา ไฟสีแดงทางกราบซ้าย และไฟสีขาวทางท้ายเรือ
• เรือขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์: นอกจากไฟกราบซ้าย-ขวาและไฟท้ายแล้ว ต้องมีไฟเสากระโดง (Masthead light) สีขาว 1 หรือ 2 ดวง (ขึ้นอยู่กับความยาวเรือ) โดยหากมี 2 ดวง ดวงหลังต้องติดตั้งให้สูงกว่าดวงหน้า
• เรือขนาดเล็ก (ต่ำกว่า 12 เมตร): อาจใช้ไฟสีขาวรอบตัว (All-round white light) ดวงเดียวแทนไฟเสากระโดง แต่ยังคงต้องมีไฟสีแดงและเขียว
• เรือขนาดเล็กมาก (ต่ำกว่า 7 เมตร และความเร็วต่ำกว่า 7 นอต): ไม่บังคับให้ติดตั้งไฟสัญญาณถาวร แต่ต้องสามารถแสดงไฟสีขาวได้

ไฟสัญญาณพิเศษ

นอกเหนือจากไฟวิ่งปกติ ยังมีการใช้ไฟสัญญาณบนเสากระโดงเพื่อระบุสถานะพิเศษ เช่น:

• เรือทอดสมอ: แสดงไฟสีขาวดวงเดียวหรือสองดวง (ตามความยาวเรือ) ที่มองเห็นได้จากทุกทิศทาง
• เรือในพื้นที่หนาแน่น: อาจติดตั้งไฟวับวาบสีเหลือง (Yellow flashing beacon) เพื่อเพิ่มการมองเห็นทั้งกลางวันและกลางคืน

การนำร่องทางอากาศ (Aviation Navigation)

อากาศยานมีการติดตั้งไฟสัญญาณภายนอกที่มีวัตถุประสงค์คล้ายกับเรือ เพื่อส่งสัญญาณการปฏิบัติการ เช่น การเข้าสู่รันเวย์ หรือการเริ่มเดินเครื่องยนต์ โดยในอดีตใช้หลอดไฟแบบไส้ (Incandescent bulbs) แต่ปัจจุบันเปลี่ยนมาใช้ไดโอดเปล่งแสง (LED) เพื่อประสิทธิภาพที่สูงขึ้น

มาตรฐานสีของอากาศยานยึดตามหลักการเดียวกับทางทะเล:

• ไฟสีแดง: ติดตั้งที่ปลายปีกซ้าย
• ไฟสีเขียว: ติดตั้งที่ปลายปีกขวา
• ไฟสีขาว: ติดตั้งที่ส่วนท้ายของเครื่องบินหรือปลายปีกทั้งสองข้าง

นอกจากนี้ อากาศยานยังมีการติดตั้งไฟสโตรบ (Strobe lights) ความเข้มสูง เพื่อช่วยให้มองเห็นได้ชัดเจนจากระยะไกลและป้องกันการชนกันในอากาศ