งาติ โทอา ประวัติศาสตร์และการอพยพของเผ่ามาวรี

Ngāti Toa (งาติ โทอา) หรือที่รู้จักในชื่อ Ngāti Toarangatira หรือ Ngāti Toa Rangatira เป็นเผ่ามาวรี (iwi) ที่ตั้งถิ่นฐานอยู่ในพื้นที่ตอนใต้ของเกาะเหนือและตอนเหนือของเกาะใต้ของประเทศนิวซีแลนด์ ปัจจุบันเป็นเผ่าขนาดเล็กที่มีประชากรประมาณ 9,000 คน โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่เมือง Porirua, Plimmerton, Kāpiti, Blenheim และเกาะ Arapaoa

เผ่ามี Marae (ลานกิจกรรมทางวัฒนธรรม) สี่แห่ง ได้แก่ Takapūwāhia และ Hongoeka ในเมือง Porirua และ Whakatū และ Wairau ในเกาะใต้ โดยมีหน่วยงานบริหารจัดการเผ่าในชื่อ Te Rūnanga o Toa Rangatira

ต้นกำเนิดของเผ่า

บรรพบุรุษของชาว Ngāti Toa เดินทางมายังนิวซีแลนด์ด้วยเรือแคนู Tainui โดยตั้งถิ่นฐานอยู่ในภูมิภาค Kāwhia ซึ่งเป็นพื้นที่ชายฝั่งตะวันตกของภูมิภาค Waikato มาเป็นเวลาหลายชั่วอายุคนจนถึงต้นศตวรรษที่ 19

ตามตำนานเล่าว่า Tū-pāhau ผู้สืบเชื้อสายจาก Hoturoa กัปตันเรือ Tainui ได้รับคำเตือนเกี่ยวกับการโจมตีจาก Tāmure นักบวชแห่ง Tainui เขาจึงจัดแผนป้องกันและตอบโต้ แม้ว่า Tū-pāhau จะมีนักรบเพียง 300 คน ในขณะที่กองทัพของ Tāmure มีถึง 2,000 คน แต่ Tū-pāhau และผู้ติดตามสามารถเอาชนะได้ ในตอนท้าย Tū-pāhau ได้ไว้ชีวิต Tāmure ซึ่งทำให้ Tāmure กล่าวชื่นชมว่า "Tēnā koe Tū-pāhau, te toa rangatira!" (ขอคารวะ Tū-pāhau นักรบผู้กล้าหาญและสง่างาม) นับแต่นั้นมา เผ่าของ Tū-pāhau จึงเป็นที่รู้จักในชื่อ Ngāti Toarangatira

ต่อมา ลูกของ Tū-pāhau และลูกสะใภ้ได้ให้กำเนิดบุตรชายชื่อ "Toarangatira" เพื่อระลึกถึงเหตุการณ์นี้และสันติภาพที่เกิดขึ้นระหว่าง Tāmure และ Tū-pāhau โดย Toarangatira ได้ก้าวขึ้นเป็นผู้นำอาวุโสเนื่องจากความสามารถในการนำทัพและการสงคราม ซึ่งชาว Ngāti Toa ในปัจจุบันต่างสืบเชื้อสายมาจาก Toarangatira

การอพยพครั้งสำคัญ (Heke mai raro)

ในช่วงปลายศตวรรษที่ 18 ชาว Ngāti Toa และเผ่าพันธมิตรได้ทำสงครามกับเผ่า Waikato–Maniapoto เพื่อแย่งชิงพื้นที่เกษตรกรรมที่อุดมสมบูรณ์ทางตอนเหนือของ Kāwhia ความขัดแย้งทวีความรุนแรงขึ้นจนถึงจุดสูงสุดในยุทธการ Hingakaka ซึ่งฝ่าย Ngāti Toa พ่ายแพ้อย่างยับเยิน ส่งผลให้ต้องอพยพออกจากบ้านเกิดใน Kāwhia ภายใต้การนำของหัวหน้าเผ่า Te Rauparaha ในช่วงทศวรรษที่ 1820

การอพยพครั้งนี้ถูกเรียกรวมว่า Heke mai raro (การอพยพจากทางเหนือ) ซึ่งแบ่งออกเป็นสองระยะหลัก:

• Heke Tahutahuahi: การอพยพครั้งแรกในปี 1820 ซึ่งนำชาว Ngāti Toa จาก Kāwhia ไปยัง Taranaki โดยได้รับความช่วยเหลือจากเผ่า Ngāti Mutunga ในการจัดหาที่พักที่ Pukewhakamaru Pā
• Heke Tātaramoa: การอพยพครั้งที่สองในปี 1822 ซึ่งเต็มไปด้วยความยากลำบาก (ชื่อ Heke Tātaramoa หมายถึง "การอพยพผ่านพุ่มหนาม") โดยครั้งนี้ได้รวมกลุ่มกับชาว Ngāti Tama, Ngāti Mutunga และ Te Āti Awa มุ่งหน้าสู่ภูมิภาค Horowhenua–Kāpiti และตั้งถิ่นฐานที่เกาะ Kapiti ในที่สุด

Te Rauparaha และการแผ่ขยายอำนาจ

Te Rauparaha เกิดในช่วงทศวรรษที่ 1760 เป็นหัวหน้าเผ่าที่โดดเด่นที่สุดของ Ngāti Toa เขาเป็นผู้นำในการอพยพและการพิชิตภูมิภาคช่องแคบ Cook (Cook Strait) ในช่วงทศวรรษที่ 1820 รวมถึงการข้ามช่องแคบไปโจมตีชาว Rangitane ในหุบเขา Wairau บนเกาะใต้

ในปี 1840 Te Rauparaha ได้ลงนามในสนธิสัญญา Waitangi สองครั้ง คือที่เกาะ Kapiti และที่ Wairau อย่างไรก็ตาม เขาได้ต่อต้านการเข้ามาตั้งถิ่นฐานของชาวยุโรปในพื้นที่ที่เขาอ้างว่าไม่ได้ขายให้บริษัท New Zealand Company ซึ่งนำไปสู่ความขัดแย้งรุนแรงในพื้นที่ราบ Wairau ในปี 1843 เมื่อเขาและหลานชาย Te Rangihaeata พยายามขัดขวางการสำรวจที่ดิน