Nusantara ความหมายและประวัติศาสตร์ของหมู่เกาะมลายู

Nusantara (นูซันตารา) เป็นคำในภาษาอินโดนีเซียที่ใช้เรียกภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ทางทะเล หรือบางส่วนของภูมิภาคนี้ โดยมีรากศัพท์มาจากภาษาชวาโบราณ ซึ่งมีความหมายตรงตัวว่า "เกาะภายนอก" ในปัจจุบัน คำนี้มักถูกใช้เพื่อสื่อถึงหมู่เกาะอินโดนีเซีย แต่ในบริบทที่กว้างขึ้นภายนอกประเทศอินโดนีเซีย คำนี้ถูกนำมาใช้เพื่อเรียกหมู่เกาะมลายูทั้งหมด

ที่มาและนิรุกติศาสตร์

คำว่า Nusantara เกิดจากการผสมคำสองคำที่มีต้นกำเนิดจากตระกูลภาษาออสโตรนีเซียนและสันสกฤต ได้แก่:

• nūsa (หรือ nusa): หมายถึง "เกาะ" ในภาษาชวาโบราณ ซึ่งมีรากมาจากคำว่า nusa ในภาษาโปรโต-มาลาโย-โปลินีเซียน
• antara: เป็นคำยืมจากภาษาสันสกฤต (अन्तरा - antarā) หมายถึง "ระหว่าง" หรือ "ตรงกลาง"

เมื่อนำมารวมกันจึงมีความหมายว่า "เกาะภายนอก" หรือเกาะที่อยู่นอกเหนือจากเกาะชวา ซึ่งตั้งอยู่ระหว่างมหาสมุทรอินเดียและมหาสมุทรแปซิฟิก

หลักฐานทางประวัติศาสตร์และการปรากฏของคำ

คำว่า Nusantara ปรากฏครั้งแรกในจารึก Mūla Malurung เมื่อปี ค.ศ. 1255 (ศักราช 1177) ในสมัยอาณาจักรสิงหาสะรี นอกจากนี้ยังพบในจารึกอื่นๆ เช่น จารึก Sarwadharma (ค.ศ. 1269), จารึก Adan-adan (ค.ศ. 1301) และจารึก Balawi (ค.ศ. 1305)

คำปฏิญาณปาลาปาของกาจาห์ มาดา

หนึ่งในเหตุการณ์ที่ทำให้คำว่า Nusantara เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางคือคำปฏิญาณของ กาจาห์ มาดา (Gajah Mada) มหาอำมาตย์และผู้นำทางทหารผู้ทรงอิทธิพลของอาณาจักรมาจาปาหิต ในปี ค.ศ. 1336 กาจาห์ มาดา ได้กล่าว "คำปฏิญาณปาลาปา" (Palapa oath) โดยสาบานว่าจะไม่บริโภคอาหารที่มีเครื่องเทศ (หรือการพักผ่อนหย่อนใจ) จนกว่าจะสามารถรวบรวมดินแดนทั้งหมดใน Nusantara ให้มาอยู่ภายใต้ความรุ่งโรจน์ของอาณาจักรมาจาปาหิตได้สำเร็จ

แนวคิดการรวมภูมิภาคในยุคโบราณ

แนวคิดเรื่องการรวมภูมิภาคไม่ได้เริ่มต้นที่กาจาห์ มาดา แต่ก่อนหน้านั้นในปี ค.ศ. 1275 พระเจ้าเกอร์ตะเนการา (Kertanegara) แห่งอาณาจักรสิงหาสะรี ได้ใช้คำว่า Cakravala Mandala Dvipantara เพื่อบรรยายถึงความทะเยอทะยานที่จะรวมหมู่เกาะเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ให้เป็นหนึ่งเดียว เพื่อสร้างปราการป้องกันการขยายอำนาจของราชวงศ์หยวนของจีนที่นำโดยชาวมองโกล

ความหมายในบริบทสมัยใหม่

ในความหมายที่กว้างขึ้นในปัจจุบัน Nusantara ครอบคลุมดินแดนที่มีความเกี่ยวข้องทางวัฒนธรรมและภาษาในตระกูลออสโตรนีเซียน ได้แก่:

• อินโดนีเซีย
• มาเลเซีย
• สิงคโปร์
• ภาคใต้ของประเทศไทย
• ฟิลิปปินส์
• บรูไน
• ติมอร์-เลสเต
• ไต้หวัน

โดยปกติจะยกเว้นปาปัวนิวกินี