เทศกาลโอบ้ง ประเพณีการรำลึกถึงบรรพบุรุษของญี่ปุ่น

เทศกาลโอบ้ง (Obon; お盆) หรือเรียกสั้นๆ ว่า บอน (Bon) เป็นประเพณีสำคัญของชาวญี่ปุ่นที่เกิดจากการผสมผสานระหว่างความเชื่อดั้งเดิมเรื่องวิญญาณบรรพบุรุษและธรรมเนียมทางพุทธศาสนา โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อต้อนรับและรำลึกถึงดวงวิญญาณของบรรพบุรุษที่เชื่อกันว่าจะกลับมาเยี่ยมครอบครัวและลูกหลานในช่วงเวลานี้

ประเพณีนี้มีวิวัฒนาการจนกลายเป็นช่วงเวลาแห่งการรวมตัวของครอบครัว โดยสมาชิกในครอบครัวจะเดินทางกลับไปยังบ้านเกิดเพื่อทำความสะอาดหลุมศพและสักการะบรรพบุรุษ ซึ่งเทศกาลโอบ้งมีการเฉลิมฉลองในญี่ปุ่นมานานกว่า 500 ปี และมีเอกลักษณ์โดดเด่นคือการเต้นรำที่เรียกว่า บอนโอโดริ (Bon Odori)

ช่วงเวลาการจัดเทศกาล

เทศกาลโอบ้งโดยปกติจะจัดขึ้นเป็นเวลา 3 วัน อย่างไรก็ตาม วันที่เริ่มต้นจะแตกต่างกันไปตามภูมิภาคของญี่ปุ่น เนื่องจากในสมัยเมจิมีการเปลี่ยนจากปฏิทินจันทรคติมาเป็นปฏิทินเกรกอเรียน ทำให้เกิดการกำหนดวันจัดงานที่แตกต่างกัน 3 รูปแบบหลัก ดังนี้:

• โอบ้งเดือนกรกฎาคม (Shichigatsu Bon): จัดขึ้นในวันที่ 15 กรกฎาคม พบมากในโตเกียวและบางพื้นที่ของภูมิภาคโทโฮคุและโฮคุริคุ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ช่วงเวลาการเกษตรไม่ตรงกับวันหยุดเทศกาล
• โอบ้งเดือนสิงหาคม (Hachigatsu Bon): จัดขึ้นในวันที่ 15 สิงหาคม เป็นช่วงเวลาที่ได้รับความนิยมและแพร่หลายที่สุดทั่วประเทศญี่ปุ่น (บางครั้งเรียกว่า Tsukiokure Bon หรือโอบ้งที่เลื่อนออกไปหนึ่งเดือน)
• โอบ้งตามปฏิทินจันทรคติ: จัดขึ้นในวันที่ 15 ของเดือนที่ 7 ตามปฏิทินจันทรคติ ซึ่งเป็นรูปแบบดั้งเดิมที่สุด

แม้ว่าวันเหล่านี้จะไม่ใช่วันหยุดราชการอย่างเป็นทางการ แต่ตามธรรมเนียมปฏิบัติ บริษัทและองค์กรส่วนใหญ่จะอนุญาตให้พนักงานลางานเพื่อกลับไปร่วมงานกับครอบครัว

ประวัติและความเป็นมา

เทศกาลโอบ้งได้รับอิทธิพลอย่างมากจากเทศกาลผี (Ghost Festival) ของพุทธศาสนา และเทศกาลจงหยวน (Zhongyuan) ของลัทธิเต๋าจากประเทศจีน

ตำนานทางพุทธศาสนา

ตามความเชื่อทางพุทธศาสนา ประเพณีนี้มีที่มาจากเรื่องราวของ พระโมคคัลลานะ (Maudgalyayana) สาวกของพระพุทธเจ้า ผู้ใช้ฤทธิ์ทางจิตมองหาดวงวิญญาณของมารดาและพบว่าท่านตกอยู่ในภูมิเปรตและกำลังทนทุกข์ทรมาน เมื่อท่านทูลถามพระพุทธเจ้าถึงวิธีช่วยเหลือ พระพุทธองค์ทรงแนะนำให้ถวายอาหารและเครื่องสักการะแด่พระสงฆ์จำนวนมากที่เพิ่งออกพรรษาในวันที่ 15 ของเดือนที่ 7

เมื่อพระโมคคัลลานะปฏิบัติตามคำแนะนำ มารดาของท่านก็ได้รับการปลดปล่อยจากความทุกข์ ด้วยความปิติยินดี ท่านจึงได้เต้นรำด้วยความสุข ซึ่งเป็นที่มาของการเต้นรำ บอนโอโดริ ในปัจจุบัน เพื่อเป็นการรำลึกถึงความเสียสละของบรรพบุรุษและแสดงความกตัญญู

หลักฐานทางประวัติศาสตร์และนิรุกติศาสตร์

มีการบันทึกว่าประเพณีโอบ้งเริ่มปฏิบัติในฐานะธรรมเนียมพุทธศาสนาครั้งแรกในรัชสมัยของจักรพรรดินีซุยโกะ (ค.ศ. 592–628) และภายในปี ค.ศ. 733 ประเพณีนี้ได้กลายเป็นวันหยุดทางพุทธศาสนาที่ปฏิบัติกันในราชสำนัก

คำว่า โอบ้ง (Obon) มาจากคำว่า อุระบ้ง (Urabon) หรือ อุระบ้งเอะ (Urabon'e) ซึ่งแปลมาจากคำภาษาจีน 盂蘭盆 (Yúlánpén) ซึ่งเชื่อว่ามีรากศัพท์มาจากคำภาษาสันสกฤต ullambana ที่แปลว่า "การห้อยหัวลง" (สื่อถึงความทุกข์ในนรก) อย่างไรก็ตาม นักวิชาการบางท่านเสนอว่าอาจมาจากคำภาษาบาลี ullumpana ที่แปลว่า "การยกขึ้น" หรือ "การช่วยเหลือ" ซึ่งสอดคล้องกับความหมายของการช่วยดวงวิญญาณให้พ้นทุกข์มากกว่า

กิจกรรมและการปฏิบัติ

การเต้นรำบอนโอโดริ

บอนโอโดริ (Bon Odori) เป็นการเต้นรำพื้นเมืองที่มีประวัติยาวนานเกือบ 600 ปี เดิมเป็นการเต้นรำเพื่อสวดมนต์ (Nenbutsu) แต่ต่อมาได้กลายเป็นกิจกรรมสันทนาการทางวัฒนธรรมที่สร้างความสามัคคีในชุมชน

ความเชื่อมโยงกับวัฒนธรรมเอเชีย

เทศกาลโอบ้งของญี่ปุ่นมีความคล้ายคลึงกับประเพณีรำลึกถึงบรรพบุรุษในประเทศอื่นๆ ในเอเชีย เช่น:

• จีน: เทศกาลผี (Ghost Festival)
• เวียดนาม: Tết Trung Nguyên
• เกาหลี: Baekjung
• ไทย: ประเพณีวันสารท (เช่น สารทไทย)
• กัมพูชา: Pchum Ben
• ลาว: Boun Khao Padap Din