โรคเส้นประสาทส่วนปลายเสื่อม

โรคเส้นประสาทส่วนปลายเสื่อม (Peripheral Neuropathy) หรือที่เรียกสั้น ๆ ว่า Neuropathy คือภาวะที่เกิดความเสียหายหรือโรคที่ส่งผลกระทบต่อเส้นประสาทส่วนปลาย ซึ่งทำหน้าที่ส่งสัญญาณระหว่างระบบประสาทส่วนกลาง (สมองและไขสันหลัง) กับส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ความเสียหายนี้อาจส่งผลเสียต่อการรับความรู้สึก การเคลื่อนไหว การทำงานของต่อมต่าง ๆ หรือการทำงานของอวัยวะภายใน ขึ้นอยู่กับว่าเส้นใยประสาทชนิดใดที่ได้รับผลกระทบ

ประเภทของเส้นใยประสาทและอาการที่เกี่ยวข้อง

อาการของโรคเส้นประสาทส่วนปลายเสื่อมจะแตกต่างกันไปตามประเภทของเส้นใยประสาทที่ได้รับความเสียหาย ดังนี้:

• เส้นประสาทสั่งการ (Motor Neuropathy): ส่งผลให้เกิดกล้ามเนื้ออ่อนแรง การทรงตัวและการประสานงานของร่างกายบกพร่อง และในบางรายอาจพบอาการกล้ามเนื้อกระตุก (Fasciculations) หรือการฝ่อลีบของกล้ามเนื้อ
• เส้นประสาทรับความรู้สึก (Sensory Neuropathy): ทำให้เกิดอาการชาต่อการสัมผัสและการสั่นสะเทือน สูญเสียการรับรู้ตำแหน่งของข้อต่อ (Position sense) ซึ่งส่งผลต่อการทรงตัว เกิดความรู้สึกซ่า ๆ หรือแสบร้อน และอาจเกิดภาวะ Allodynia หรือการรู้สึกเจ็บปวดจากสิ่งกระตุ้นที่ปกติไม่ทำให้เจ็บ เช่น การสัมผัสเบา ๆ
• เส้นประสาทอัตโนมัติ (Autonomic Neuropathy): ส่งผลต่อการทำงานของอวัยวะภายในและต่อมต่าง ๆ เช่น การควบคุมการขับถ่ายปัสสาวะบกพร่อง ความดันโลหิตหรืออัตราการเต้นของหัวใจผิดปกติ และความสามารถในการหลั่งเหงื่อลดลง

สาเหตุของโรคเส้นประสาทส่วนปลายเสื่อม

ภาวะนี้สามารถเกิดขึ้นได้ทั้งแบบเฉียบพลัน (เริ่มเร็วและลุกลามเร็ว) หรือแบบเรื้อรัง (อาการเริ่มทีละน้อยและค่อย ๆ รุนแรงขึ้น) โดยมีสาเหตุที่หลากหลาย ได้แก่:

• โรคทางระบบร่างกาย: เช่น โรคเบาหวาน (สาเหตุที่พบบ่อยที่สุด) และโรคเรื้อน
• การขาดสารอาหาร: โดยเฉพาะการขาดวิตามินบี 12 (Vitamin B12 deficiency)
• ยาและสารเคมี: ยาเคมีบำบัดบางชนิด หรือยาปฏิชีวนะบางกลุ่ม เช่น Metronidazole และ Fluoroquinolones (เช่น Ciprofloxacin, Levofloxacin)
• ปัจจัยภายนอกและพฤติกรรม: การบาดเจ็บทางกายภาพ การได้รับรังสีรักษา การดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมากเกินไป
• โรคทางภูมิคุ้มกันและพันธุกรรม: โรคแพ้กลูเตน (Celiac disease) โรคทางพันธุกรรมที่ติดตัวมาแต่กำเนิด หรือภาวะที่ไม่ทราบสาเหตุ (Idiopathic)

การจำแนกประเภทตามการกระจายของความเสียหาย

แพทย์มักจำแนกโรคเส้นประสาทส่วนปลายเสื่อมตามจำนวนและตำแหน่งของเส้นประสาทที่ได้รับผลกระทบ ซึ่งสามารถตรวจวินิจฉัยได้ด้วยการตรวจคลื่นไฟฟ้ากล้ามเนื้อ (EMG) และการตรวจการนำไฟฟ้าของเส้นประสาท (NCS):

1. Mononeuropathy (เส้นประสาทเดี่ยวเสื่อม)

เกิดขึ้นเมื่อเส้นประสาทเพียงเส้นเดียวได้รับความเสียหาย มักเกิดจากการกดทับเฉพาะจุด (Compression Neuropathy) เช่น กลุ่มอาการประสาทมือถูกกดทับ (Carpal Tunnel Syndrome) หรือเกิดจากการบาดเจ็บโดยตรง

2. Polyneuropathy (เส้นประสาทหลายเส้นเสื่อม)

เป็นรูปแบบความเสียหายที่รุนแรงกว่าและครอบคลุมพื้นที่กว้างของร่างกาย มักเกิดจากกระบวนการที่ส่งผลกระทบต่อร่างกายโดยรวม เช่น โรคเบาหวาน ซึ่งมักจะเริ่มมีอาการที่เท้าก่อนแล้วจึงลามขึ้นมาด้านบน (Distal axonopathy)

3. Mononeuritis Multiplex (เส้นประสาทหลายเส้นเสื่อมแบบกระจาย)

เกิดขึ้นเมื่อเส้นประสาทตั้งแต่สองเส้นขึ้นไปในบริเวณที่แตกต่างกันของร่างกายได้รับความเสียหาย ซึ่งมักเกี่ยวข้องกับโรคทางระบบ เช่น หลอดเลือดอักเสบ