ไม้ตะขออเนกประสงค์ (Pike Pole)
สรุปใจความสำคัญ
- ไม้ตะขออเนกประสงค์ (Pike Pole) เป็นเครื่องมือด้ามยาวที่มีหัวโลหะสำหรับเกี่ยวหรือดึงวัตถุ ใช้ในงานดับเพลิง การลากซุง และการกู้ภัย
- ในงานดับเพลิง ใช้สำหรับรื้อถอนเพดานและผนังเพื่อค้นหาจุดความร้อนที่ซ่อนอยู่ (Overhaul)
- ในอุตสาหกรรมป่าไม้ ใช้สำหรับควบคุมทิศทางซุงที่ลอยน้ำ (Log Driving)
- มีการใช้ไม้ตะขอในการประมงน้ำแข็งแบบดั้งเดิมในแถบแม่น้ำอูราล ประเทศรัสเซีย
ไม้ตะขออเนกประสงค์ หรือ Pike Pole คือเครื่องมือที่มีลักษณะเป็นด้ามยาว ทำจากวัสดุ เช่น ไม้ อะลูมิเนียม หรือไฟเบอร์กลาส โดยที่ส่วนปลายด้านหนึ่งติดตั้งหัวโลหะที่มีลักษณะเป็นตะขอหรือปลายแหลม ใช้สำหรับเอื้อม ดึง หรือเกี่ยววัตถุที่อยู่ห่างออกไป เครื่องมือชนิดนี้ถูกนำไปใช้งานในหลากหลายสาขา ตั้งแต่การดับเพลิง การก่อสร้าง การลากซุง การกู้ภัย ตลอดจนการบำรุงรักษาสายไฟฟ้า
การใช้งานในด้านต่าง ๆ
งานดับเพลิง
ในอดีต ไม้ตะขอถูกนำมาใช้ในงานดับเพลิงเพื่อดึงผนังหรืออาคารข้างเคียงให้พังลงมา เพื่อสร้างแนวกันไฟและหยุดยั้งการแพร่กระจายของเพลิง สำหรับในปัจจุบัน ไม้ตะขอสำหรับนักดับเพลิงมักทำจากไฟเบอร์กลาส มีความยาวตั้งแต่ 4 ถึง 12 ฟุต โดยมีวัตถุประสงค์หลักดังนี้:
- ใช้ค้นหาจุดที่ไฟซ่อนอยู่หลังผนังหรือเพดาน
- ใช้ดึงวัตถุออกจากบริเวณที่มีความร้อนสูงหรือเปลวไฟ
- ใช้ระบายอากาศโดยการทุบกระจกหน้าต่าง
- ใช้ในขั้นตอนการรื้อถอนตรวจสอบ (Overhaul) โดยการแทงไม้ตะขอเข้าไปในผนังหรือเพดานแล้วหมุนเพื่อดึงแผ่นยิปซัมหรือปูนปลาสเตอร์ออก เพื่อตรวจสอบโพรงผนังว่ายังมีจุดความร้อนหรือไฟหลงเหลืออยู่หรือไม่
ไม้ตะขอเป็นอุปกรณ์สำคัญที่ถูกกล่าวถึงในคำว่า "รถบันไดและตะขอ" (Hook and Ladder truck) แม้ว่าเทคโนโลยีการดับเพลิงจะก้าวหน้าไปมาก เช่น การใช้กล้องถ่ายภาพความร้อน (Thermal Imaging Cameras) แต่ไม้ตะขอก็ยังคงเป็นเครื่องมือพื้นฐานที่จำเป็นในปฏิบัติการรื้อถอนตรวจสอบ
การลากซุงและการป่าไม้
ในอุตสาหกรรมการลากซุง (Log Driving) ไม้ตะขอถูกเรียกว่า Rafters' hooks ใช้สำหรับควบคุมทิศทางของซุงที่ลอยมาตามแม่น้ำและใช้ในการสร้างแพซุง ในยุคแรกไม้ตะขอทำจากไม้สนสปรูซ (Spruce) หรือไม้สนเฟอร์ (Fir) ต่อมาในช่วงกลางทศวรรษ 1960 ได้เปลี่ยนมาใช้อะลูมิเนียมซึ่งมีน้ำหนักเบาและติดตั้งจุกไม้ที่ปลายด้ามเพื่อให้ลอยน้ำได้
นอกจากนี้ ในงานก่อสร้าง ไม้ตะขอ (หรือเรียกอีกชื่อว่า Pick pole หรือ Spike pole) ยังถูกนำมาใช้ในการยกโครงสร้างไม้ เช่น การสร้างโรงนา หรือการตั้งเสาไฟฟ้า
งานกู้ภัยและการบำรุงรักษา
ไม้ตะขอถูกนำมาใช้ในงานกู้ภัยเพื่อดึงผู้ประสบภัยหรือวัตถุที่ลอยอยู่ในกระแสน้ำที่เชี่ยวและรุนแรง นอกจากนี้ ช่างสายส่งไฟฟ้า (Linemen) ยังใช้ไม้ตะขอในการบำรุงรักษาสายไฟฟ้า และในสมัยก่อนใช้สำหรับการตั้งเสาไฟฟ้าให้ตรง
การประมงแบบดั้งเดิม (Pike Pole Fishing)
ในอดีตมีการใช้ไม้ตะขอสำหรับการตกปลาในน้ำแข็ง ซึ่งเป็นวิธีการเฉพาะที่พบในบริเวณแม่น้ำอูราล (Ural River) โดยชาวประมงจะเจาะรูบนน้ำแข็งและปักไม้ตะขอจำนวนมากลงไปในจุดที่คาดว่าปลาจะมารวมตัวกันในช่วงจำศีล เมื่อปลากว่ายมาชนไม้ตะขอ ชาวประมงจะรู้สึกได้และดึงปลาขึ้นมาจากน้ำ
ตามบันทึกในพจนานุกรมสารานุกรมรัสเซียปี 1835 ระบุว่ากลุ่มคอสแซคแห่งอูราล (Ural Cossacks) มีประเพณีใช้ไม้ตะขอจับปลาสเตอร์เจียน (Sturgeon) โดยจะเริ่มทำหลังจากวันคริสต์มาสของนิกายออร์โธดอกซ์ ซึ่งในบางครั้งสามารถจับปลาสเตอร์เจียนได้จำนวนมากถึง 50 ตัว หรือแม้กระทั่งปลาเบลูก้า (Beluga) ขนาดใหญ่
ไม้ตะขอในตราสัญลักษณ์ (Heraldry)
ไม้ตะขอปรากฏอยู่ในตราสัญลักษณ์ของหลายเมืองและเทศบาลในยุโรป เพื่อสะท้อนถึงประวัติศาสตร์การลากซุงหรือการดับเพลิงในท้องถิ่น เช่น ในนอร์เวย์ ฟินแลนด์ เยอรมนี และสวิตเซอร์แลนด์
คลังภาพอุปกรณ์ไม้ตะขอ
คำถามที่พบบ่อย
ไม้ตะขอ (Pike Pole) แตกต่างจากตะขอเกี่ยวปลา (Gaff) อย่างไร?
ไม้ตะขอมักมีด้ามที่ยาวกว่ามากและถูกออกแบบมาเพื่อการใช้งานที่หลากหลายกว่า เช่น การดึงวัตถุขนาดใหญ่หรือการรื้อถอนโครงสร้าง ในขณะที่ Gaff เป็นตะขอที่ใช้สำหรับดึงปลาตัวใหญ่ขึ้นจากน้ำโดยเฉพาะ
ทำไมไม้ตะขอของนักดับเพลิงถึงต้องทำจากไฟเบอร์กลาส?
เพื่อให้มีน้ำหนักเบา ทนทาน และที่สำคัญคือเป็นฉนวนไฟฟ้า ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงเมื่อนักดับเพลิงต้องทำงานในอาคารที่มีสายไฟฟ้าที่ยังคงมีกระแสไฟไหลผ่าน
ไม้ตะขอถูกนำไปใช้ในงานกู้ภัยได้อย่างไร?
ใช้สำหรับดึงผู้ประสบภัยหรือวัตถุที่ลอยอยู่ในน้ำเชี่ยว ซึ่งช่วยให้เจ้าหน้าที่กู้ภัยสามารถช่วยเหลือคนได้โดยไม่ต้องลงไปในน้ำที่อันตราย
คำว่า 'Hook and Ladder' ในรถดับเพลิงหมายถึงอะไร?
คำว่า 'Hook' ในที่นี้หมายถึงไม้ตะขอ (Pike Pole) ซึ่งเป็นอุปกรณ์พื้นฐานที่ใช้ในการรื้อถอนตรวจสอบอาคารที่เกิดเพลิงไหม้ควบคู่กับบันได (Ladder)