พหุนิยมแบบแบ่งขั้ว ระบบพรรคการเมืองที่มีความขัดแย้งสูง

พหุนิยมแบบแบ่งขั้ว (Polarized Pluralism) คือรูปแบบหนึ่งของระบบพรรคการเมืองในระบอบประชาธิปไตยที่มีลักษณะเฉพาะคือการมีพรรคการเมืองจำนวนมาก (โดยทั่วไปคือตั้งแต่ 5 พรรคขึ้นไป) ซึ่งมีความแตกต่างทางอุดมการณ์อย่างสุดโต่งและอยู่ห่างกันมากบนสเปกตรัมทางการเมือง ส่งผลให้เกิดความขัดแย้งที่ยากจะประนีประนอมได้

นิยามและลักษณะสำคัญ

แนวคิดนี้ถูกกำหนดขึ้นโดย Giovanni Sartori นักปรัชญาการเมืองและนักรัฐศาสตร์ โดยระบุว่าในระบบพหุนิยมแบบแบ่งขั้ว จะเกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า "แรงกดดันแบบเหวี่ยงออก" (Centrifugal Pressure) ซึ่งผลักดันให้พรรคการเมืองเคลื่อนที่ออกจากจุดศูนย์กลาง (สายกลาง) ไปสู่จุดสุดโต่งของแต่ละฝั่ง

ลักษณะเด่นของระบบนี้ประกอบด้วย:

• จำนวนพรรคการเมืองที่มาก: มีพรรคการเมืองที่จัดตั้งขึ้นอย่างมั่นคงจำนวนหลายพรรค
• ความแตกต่างทางอุดมการณ์ที่รุนแรง: พรรคการเมืองต่างๆ มีวาระการดำเนินงานที่ขัดแย้งกันอย่างสิ้นเชิง จนบางครั้งไม่สามารถหาจุดร่วมในการบริหารประเทศได้
• การมีอยู่ของฝ่ายค้านที่ต่อต้านระบบ: มีพรรคการเมืองที่ประสบความสำเร็จในการดึงดูดมวลชนโดยการนำเสนอแนวคิดที่ปฏิเสธระบบการเมืองปัจจุบัน (Anti-system opposition)
• การหายไปของจุดศูนย์กลาง: มุมมองแบบสายกลางถูกแทนที่ด้วยมุมมองที่แบ่งเป็นขั้วชัดเจน ทำให้การสร้างรัฐบาลผสมเป็นเรื่องยากและมักขาดเสถียรภาพ

ผลกระทบต่อการบริหารราชการแผ่นดิน

เมื่อระบบการเมืองตกอยู่ในสภาวะพหุนิยมแบบแบ่งขั้ว รัฐบาลที่เกิดขึ้นมักจะเป็นรัฐบาลผสมที่เปราะบาง เนื่องจากพรรคการเมืองในสายกลางมีอำนาจต่อรองน้อยลง ในขณะที่พรรคสุดโต่งมีอิทธิพลมากขึ้น ส่งผลให้เกิดรัฐบาลที่ทำงานได้อย่างไม่มีประสิทธิภาพ (Dysfunctional governments) และนำไปสู่การยุบสภาหรือการเปลี่ยนรัฐบาลบ่อยครั้ง

ตัวอย่างทางประวัติศาสตร์

นักรัฐศาสตร์มักใช้คำนี้เพื่ออธิบายระบบพรรคการเมืองที่มีความไม่มั่นคงสูงในบางช่วงเวลาของประวัติศาสตร์ยุโรป เช่น:

• สาธารณรัฐไวมาร์ (Weimar Germany): ช่วงก่อนการก้าวขึ้นสู่อำนาจของพรรคนาซี ซึ่งมีการแบ่งขั้วอย่างรุนแรงระหว่างฝ่ายซ้ายและฝ่ายขวา
• สาธารณรัฐฝรั่งเศสที่ 4 (French Fourth Republic): ซึ่งประสบปัญหาความไร้เสถียรภาพของรัฐบาลอย่างต่อเนื่อง
• สาธารณรัฐอิตาลีหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 (Post-war Italian Republic): ที่มีการแข่งขันกันอย่างรุนแรงระหว่างพรรคคริสเตียนเดโมแครตและพรรคคอมมิวนิสต์