โพเซก ผู้ตัดสินกฎหมายในศาสนายิว

ในบริบทของกฎหมายศาสนายิว โพเซก (ภาษาฮีบรู: פוסק [po’sek]; พหูพจน์: poskim) คือนักวิชาการด้านกฎหมายผู้มีหน้าที่กำหนดการนำ ฮาลาคา (Halakha) หรือกฎหมายทางศาสนาของยิวซึ่งสืบทอดมาจากโทราห์ทั้งที่เป็นลายลักษณ์อักษรและมุขปาฐะ มาประยุกต์ใช้ในกรณีที่คำวินิจฉัยของผู้ทรงคุณวุฒิในอดีตยังไม่มีข้อสรุปที่ชัดเจน หรือในสถานการณ์ใหม่ที่ไม่มีบรรทัดฐานทางกฎหมายรองรับ

คำตัดสินของโพเซกเรียกว่า พซัก ฮาลาคา (psak halakha) หรือเรียกสั้นๆ ว่า พซัก (psak) ซึ่งโดยทั่วไปคำวินิจฉัยเหล่านี้จะถูกบันทึกไว้ในวรรณกรรมประเภท เรสปอนซา (responsa) หรือจดหมายตอบคำถามทางกฎหมาย

บทบาทของโพเซกในนิกายต่างๆ

ยิวออร์ทอดอกซ์ (Orthodox Judaism)

ในนิกายออร์ทอดอกซ์ โพเซกต้องเป็นผู้ที่มีความรู้ลึกซึ้งในขอบเขตของกฎหมายที่กว้างขวาง และต้องแสดงให้เห็นถึงความสามารถในการนำคำตัดสินทางกฎหมายที่ซับซ้อนมาประยุกต์ใช้กับสถานการณ์ใหม่ๆ ได้อย่างแม่นยำ นอกจากนี้ยังต้องมีความเชี่ยวชาญอย่างสูงในคัมภีร์ทัลมุด (Talmud), ประมวลกฎหมายชูลชัน อารุค (Shulchan Aruch) และวรรณกรรมเรสปอนซาที่มีการนำไปใช้จริง

การจะเป็นโพเซกได้นั้นต้องใช้เวลาศึกษาอย่างทุ่มเทเป็นเวลาหลายปี ซึ่งถือเป็นระดับการฝึกฝนที่สูงกว่าแรบไบ (Rabbi) หรือราฟ (Rav) ทั่วไปในชุมชน โดยในแต่ละยุคสมัยจะมีโพเซกเพียงไม่กี่คนที่ได้รับการยอมรับว่าเป็น โพเซก ฮาโดร (Posek HaDor) หรือ "โพเซกแห่งยุค" ซึ่งคำวินิจฉัยของบุคคลเหล่านี้จะมีอิทธิพลอย่างมหาศาลต่อชาวเยิวทั่วโลก ตัวอย่างเช่น แรบไบโมเช ไฟนสไตน์ (Rabbi Moshe Feinstein) ในสายอาชเคนาซี และแรบไบโอวาดียา โยเซฟ (Rabbi Ovadia Yosef) ในสายเซฟาร์ดิก

โดยหลักการแล้ว โพเซกจะไม่เปลี่ยนแปลงกฎหมายที่มีอยู่เดิม เว้นแต่จะมีหลักฐานจากผู้ทรงคุณวุฒิในยุคก่อนหน้ามารองรับ แต่จะใช้วิธีการขยายขอบเขตของกฎหมายเพื่อครอบคลุมสถานการณ์ใหม่ๆ แทน

ยิวคอนเซอร์เวทีฟ (Conservative Judaism)

นิกายคอนเซอร์เวทีฟมีแนวทางต่อโพเซกและฮาลาคาที่แตกต่างออกไป โดยจะให้ความสำคัญกับบรรทัดฐานในอดีตน้อยกว่า และมักจะตีความหรือเปลี่ยนแปลงคำวินิจฉัยเดิมผ่านการโต้แย้งทางวิชาการ แม้จะมีโพเซกในนิกายนี้ (เช่น Louis Ginzberg หรือ David Golinkin) แต่คำวินิจฉัยของแรบไบคนเดียวจะถูกมองว่ามีน้ำหนักน้อยกว่าคำวินิจฉัยแบบฉันทามติ

ด้วยเหตุนี้ สมาคมแรบไบ (Rabbinical Assembly) ของนิกายคอนเซอร์เวทีฟจึงจัดตั้งคณะกรรมการกฎหมายและมาตรฐาน (Committee on Jewish Law and Standards) เพื่อให้คำตัดสินของคณะกรรมการเป็นบรรทัดฐานที่ยอมรับได้ภายในขบวนการคอนเซอร์เวทีฟในสหรัฐอเมริกา อย่างไรก็ตาม แรบไบประจำชุมชน (mara d'atra) ยังคงมีสิทธิ์ในการตีความกฎหมายยิวให้เหมาะสมกับชุมชนของตนเอง

ยิวโปรเกรสซีฟ (Progressive Judaism)

ทั้งนิกายรีฟอร์ม (Reform) และนิกายรีคอนสตรัคชันนิสต์ (Reconstructionist) ไม่ถือว่าฮาลาคาเป็นข้อบังคับทางกฎหมายที่ต้องปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด

• นิกายรีฟอร์ม: เน้นความเป็นอิสระของปัจเจกบุคคล แต่ยังคงมีการเขียนเรสปอนซาเพื่อตอบโต้ข้อโต้แย้งหรือให้แนวทาง โดยเน้นที่ความรู้สึกนึกคิดในปัจจุบันและอุดมการณ์ทางจริยธรรม
• นิกายรีคอนสตรัคชันนิสต์: มองว่าปัจจุบันศาสนายิวอยู่ในสภาวะ "หลังฮาลาคา" (post-Halakhic state) โดยให้ประเพณีมีส่วนในการ "ลงคะแนน แต่ไม่มีสิทธิ์ยับยั้ง" (a vote, not a veto) ในการตัดสินใจเรื่องส่วนตัวและเรื่องของชุมชน