ประธานปิตาจารย์ ตำแหน่งผู้นำในขบวนการนักบุญวันสุดท้าย

ในขบวนการนักบุญวันสุดท้าย (Latter Day Saint movement) ประธานปิตาจารย์ (Presiding Patriarch) หรือที่รู้จักในชื่ออื่น เช่น ประธานผู้ประกาศข่าวประเสริฐ (Presiding Evangelist), ปิตาจารย์เหนือศาสนจักร หรือปิตาจารย์แห่งศาสนจักร เป็นตำแหน่งผู้นำระดับสูงภายในอำนาจปุโรหิตของศาสนจักร โดยมีหน้าที่หลักในการเป็นประธานในที่ประชุมสภา การแต่งตั้งปิตาจารย์ท่านอื่น และการให้พรปิตาจารย์ (Patriarchal Blessings) แก่สมาชิก

ต้นกำเนิดและแนวคิดการสืบทอดตำแหน่ง

ในช่วงเริ่มต้น ตำแหน่งประธานปิตาจารย์ถือเป็นหนึ่งในตำแหน่งที่สำคัญและสูงที่สุดในอำนาจปุโรหิตของศาสนจักร โจเซฟ สมิธ (Joseph Smith) ได้เปรียบเทียบตำแหน่งนี้กับปิตาจารย์ในคัมภีร์ไบเบิล ตั้งแต่สมัยอาดัมจนถึงอับราฮัม อิสอัค และยาโคบ โดยมีความเชื่อว่าตำแหน่งนี้ควรสืบทอดทางสายเลือดจากบิดาสู่บุตร

บรรทัดฐานนี้เกิดขึ้นเมื่อ ไฮรัม สมิธ (Hyrum Smith) พี่ชายของโจเซฟ ได้รับการแต่งตั้งเป็นประธานปิตาจารย์คนที่สอง เนื่องจากเขาเป็นบุตรชายที่ยังมีชีวิตอยู่ซึ่งมีอายุมากที่สุดของ โจเซฟ สมิธ ซีเนียร์ (Joseph Smith Sr.) ซึ่งเป็นประธานปิตาจารย์คนแรก ในการแต่งตั้งครั้งนั้น ไฮรัมได้รับ "กุญแจแห่งอำนาจปุโรหิตของปิตาจารย์เหนืออาณาจักรของพระเจ้าบนโลก" ซึ่งทำให้เกิดการถกเถียงในเวลาต่อมาว่าตำแหน่งนี้เป็นส่วนหนึ่งของ "อำนาจปุโรหิตของปิตาจารย์" (Patriarchal Priesthood) หรือไม่ อย่างไรก็ตาม ความหมายและการมีอยู่ของอำนาจปุโรหิตประเภทนี้ยังคงเป็นประเด็นที่คลุมเครือและมีการตีความที่แตกต่างกัน

บทบาทในชุมชนแห่งพระคริสต์ (Community of Christ)

ในศาสนจักรชุมชนแห่งพระคริสต์ ตำแหน่งนี้ยังคงมีความสำคัญและมีการปรับเปลี่ยนชื่อเรียกเป็นประธานผู้ประกาศข่าวประเสริฐ (Presiding Evangelist) โดยมีการสืบทอดตำแหน่งตามลำดับเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ของศาสนจักร

บทบาทในศาสนจักรของพระเยซูคริสต์แห่งวิสุทธิชนยุคสุดท้าย (LDS Church)

สำหรับศาสนจักรของพระเยซูคริสต์แห่งวิสุทธิชนยุคสุดท้าย (LDS Church) ผู้ที่ดำรงตำแหน่งประธานปิตาจารย์จะได้รับการยอมรับในฐานะ ผู้เผยพระวจนะ ผู้เห็นนิมิต และผู้เปิดเผย (Prophet, Seer, and Revelator) ในประวัติศาสตร์ของศาสนจักรนี้ มีผู้ดำรงตำแหน่งประธานปิตาจารย์ 8 ท่าน, รักษาการประธานปิตาจารย์ 3 ท่าน และปิตาจารย์กิตติมศักดิ์ 1 ท่าน

ศาสนจักรได้ยกเลิกตำแหน่งประธานปิตาจารย์อย่างเป็นทางการในปี ค.ศ. 1979 โดยให้เหตุผลว่ามีปิตาจารย์ในระดับท้องถิ่นจำนวนมากเพียงพอแล้ว ทำให้ตำแหน่งระดับศาสนจักรไม่มีความจำเป็นอีกต่อไป อย่างไรก็ตาม อี. แกรี่ สมิธ (E. Gary Smith) บุตรชายคนโตของ เอลดริด จี. สมิธ (Eldred G. Smith) ปิตาจารย์คนสุดท้าย ได้ตั้งข้อสังเกตว่าการยกเลิกตำแหน่งนี้อาจเป็นผลมาจากความขัดแย้งระหว่างระบบการสืบทอดตำแหน่งทางสายเลือด ซึ่งไม่สอดคล้องกับโครงสร้างการบริหารงานของศาสนจักรที่เน้นความสามารถและตำแหน่งหน้าที่ (Office Charisma) ตามแบบจำลองระบบราชการของ Max Weber

ก่อนการยกเลิก ตำแหน่งนี้มีหน้าที่หลากหลาย เช่น การแต่งตั้งปิตาจารย์ในเขตปกครอง (Stakes) และการดูแลกลุ่มปิตาจารย์ในลักษณะของ "สภาปิตาจารย์" (Quorum of Patriarchs) รวมถึงการให้พรปิตาจารย์แก่สมาชิกเช่นเดียวกับปิตาจารย์ท้องถิ่น