ไรน์ฮาร์ด เซลเทน บิดาแห่งเศรษฐศาสตร์เชิงทดลองและผู้บุกเบิกทฤษฎีเกม

ไรน์ฮาร์ด เซลเทน (Reinhard Selten; 5 ตุลาคม 1930 – 23 สิงหาคม 2016) เป็นนักเศรษฐศาสตร์ชาวเยอรมันผู้มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาทฤษฎีเกม (Game Theory) และเป็นหนึ่งในผู้ก่อตั้งสาขาเศรษฐศาสตร์เชิงทดลอง (Experimental Economics) ผลงานของเขาได้รับการยอมรับในระดับสากลจนได้รับรางวัลโนเบลสาขาเศรษฐศาสตร์ในปี 1994 ร่วมกับ จอห์น ฮาร์ซานี (John Harsanyi) และ จอห์น แนช (John Nash)

ประวัติและการศึกษา

เซลเทนเกิดที่เมืองเบรสเลา (Breslau) ในแคว้นโลเวอร์ไซลีเซีย (ปัจจุบันคือเมืองวรอตสวัฟ ประเทศโปแลนด์) เขาเป็นบุตรของอดอล์ฟ เซลเทน พ่อที่เป็นชาวเยิวและเป็นคนขายหนังสือที่ตาบอด และแคเธอรีน ลูเธอร์ แม่ที่เป็นโปรเตสแตนต์ โดยตัวเขาเองถูกเลี้ยงดูมาในศาสนาโปรเตสแตนต์

ในช่วงวัยเรียน เซลเทนเริ่มสนใจทฤษฎีเกมหลังจากได้อ่านบทความในนิตยสาร Fortune ที่เขียนโดย จอห์น ดี. แมคโดนัลด์ (John D. McDonald) ซึ่งจุดประกายให้เขานำความรู้ด้านเรขาคณิตและพีชคณิตพื้นฐานมาประยุกต์ใช้ในการคิดแก้ปัญหา ต่อมาเขาเข้าศึกษาด้านคณิตศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยเกอเธ่ แฟรงก์เฟิร์ต (Goethe University Frankfurt) และได้รับประกาศนียบัตรในปี 1957 จากนั้นได้ทำงานเป็นผู้ช่วยทางวิทยาศาสตร์ให้กับ ไฮนซ์ เซาเออร์มันน์ (Heinz Sauermann) จนถึงปี 1967 และสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกด้านคณิตศาสตร์จากมหาวิทยาลัยเดียวกันในปี 1961 โดยวิทยานิพนธ์ของเขามุ่งเน้นไปที่การประเมินเกมที่มีผู้เล่นหลายคน (n-person games)

เส้นทางวิชาการและผลงาน

เซลเทนมีประสบการณ์การสอนในหลายสถาบันชั้นนำ เขาเคยเป็นศาสตราจารย์อาคันตุกะที่มหาวิทยาลัยเบิร์กลีย์ (UC Berkeley) และสอนที่มหาวิทยาลัยเสรีเบอร์ลิน (Free University of Berlin) ระหว่างปี 1969 ถึง 1972 และที่มหาวิทยาลัยบีเลเฟลด์ (University of Bielefeld) ระหว่างปี 1972 ถึง 1984 ก่อนจะย้ายไปดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ที่มหาวิทยาลัยบอนน์ (University of Bonn)

ที่มหาวิทยาลัยบอนน์ เซลเทนได้ก่อตั้ง BonnEconLab ซึ่งเป็นห้องปฏิบัติการสำหรับการวิจัยเศรษฐศาสตร์เชิงทดลอง โดยเขาได้ใช้สถานที่แห่งนี้ในการทดสอบทฤษฎีทางเศรษฐศาสตร์ผ่านการทดลองจริงกับมนุษย์ ซึ่งถือเป็นก้าวสำคัญที่ทำให้เศรษฐศาสตร์เปลี่ยนจากการวิเคราะห์ทางคณิตศาสตร์เพียงอย่างเดียวไปสู่การสังเกตพฤติกรรมจริง

การมีส่วนร่วมในทฤษฎีเกมและความสมเหตุสมผลที่จำกัด

ผลงานที่โดดเด่นที่สุดของเซลเทนคือการวิเคราะห์ความสมเหตุสมผลในสถานการณ์การตัดสินใจ เขาเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางจากงานวิจัยเรื่อง ความสมเหตุสมผลที่จำกัด (Bounded Rationality) ซึ่งเสนอว่ามนุษย์ไม่ได้ตัดสินใจอย่างสมบูรณ์แบบตามหลักเหตุผลเสมอไป แต่มีข้อจำกัดด้านข้อมูลและขีดความสามารถในการประมวลผล

นอกจากนี้ เขายังได้พัฒนาตัวอย่างเกมที่ชื่อว่า "Selten's Horse" ซึ่งเป็นรูปแบบการนำเสนอเกมในลักษณะ Extensive Form และเป็นผู้บุกเบิกการศึกษาเกมแบบรวมกลุ่ม (Aggregative Games) ซึ่งส่งผลกระทบอย่างลึกซึ้งต่อการวิเคราะห์กลยุทธ์ในทางเศรษฐศาสตร์

ชีวิตส่วนตัวและความสนใจอื่น

นอกเหนือจากงานวิชาการ เซลเทนเป็นผู้สนับสนุนภาษาเอสเปรันโต (Esperanto) มาตั้งแต่ปี 1959 และได้พบกับภรรยาของเขา เอลิซาเบธ ลังไกรเนอร์ (Elisabeth Langreiner) ผ่านขบวนการเคลื่อนไหวของภาษาเอสเปรันโต ในปี 2009 เขาได้เป็นผู้สมัครรับเลือกตั้งอันดับหนึ่งของพรรค Europe – Democracy – Esperanto สาขาเยอรมนี สำหรับการเลือกตั้งสมาชิกรัฐสภายุโรป