ความหลากหลายทางศาสนาในรัฐมหาราษฏระ

รัฐมหาราษฏระ (Maharashtra) เป็นหนึ่งในรัฐที่มีความหลากหลายทางความเชื่อและศาสนาอย่างมากในประเทศอินเดีย โดยมีศาสนาฮินดูเป็นศาสนาหลัก แต่ขณะเดียวกันก็เป็นศูนย์กลางสำคัญของพุทธศาสนาและศาสนาเชนในระดับประเทศ

สถิติทางศาสนา

จากการสำรวจสำมะโนประชากรปี พ.ศ. 2554 (2011 Census) สัดส่วนประชากรตามความเชื่อทางศาสนาในรัฐมหาราษฏระมีดังนี้:

• ศาสนาฮินดู: 79.83%
• ศาสนาอิสลาม: 11.54%
• ศาสนาพุทธ: 5.81% (คิดเป็นประชากรประมาณ 6.53 ล้านคน ซึ่งสูงถึง 77% ของประชากรชาวพุทธทั้งหมดในอินเดีย)
• ศาสนาเชน: 1.25%
• ศาสนาคริสต์: 0.96%
• ศาสนาสิกข์: 0.20%
• อื่นๆ: 0.41%

นอกจากนี้ รัฐมหาราษฏระยังเป็นที่พำนักของชุมชนชาวปาร์ซี (Zoroastrian) และชุมชนชาวยิวที่รู้จักกันในชื่อ เบเน อิสราเอล (Bene Israel)

ศาสนาฮินดูในมหาราษฏระ

ศาสนาฮินดูมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในวิถีชีวิตประจำวันของชาวมหาราษฏระ โดยมีการนับถือเทพเจ้าหลายพระองค์ เช่น พระพิฆเนศ, พระวิษณุ (ในปางต่างๆ เช่น วิทธลา, พระราม, พระกฤษณะ และทัตตาเตรยะ), พระหนุมาน, พระศิวะ และพระปารวตี

ลักษณะเด่นของศาสนาฮินดูในภูมิภาคนี้คือ ประเพณีวารการี (Warkari tradition) ซึ่งเป็นการนับถือพระวิทธลา (Vitthala) และการเคารพเหล่านักบุญสายภักติ (Bhakti saints) เช่น ญาเณศวร (Dnyaneshwar) และ ตุการาม (Tukaram) นอกจากนี้ เทศกาลพระพิฆเนศ (Ganesha festival) ที่ริเริ่มโดย บาล กังคาธร ติลัก ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ยังคงเป็นเทศกาลที่ได้รับความนิยมสูงสุดในปัจจุบัน

พิธีกรรมและประเพณี

ชาวฮินดูในมหาราษฏระให้ความสำคัญกับพิธีกรรมในวงจรชีวิต ตั้งแต่การเกิด การแต่งงาน ไปจนถึงพิธีศพ รวมถึงพิธี วาสตุศานติ (Vastushanti) และ สัตยนารายณ (Satyanarayan) ซึ่งมักทำก่อนการเข้าอยู่อาศัยในบ้านใหม่หรือการเริ่มต้นกิจการใหม่

ครอบครัวชาวมราฐีส่วนใหญ่จะมี เทวฆร (Devaghar) หรือหิ้งพระประจำบ้าน และมีการถวายอาหารที่เรียกว่า นาเวดยะ (Naivedya) แก่เทพเจ้าก่อนที่สมาชิกในครอบครัวจะรับประทาน

เทพเจ้าประจำตระกูล (Kuladevata)

ประเพณีการนับถือเทพเจ้าประจำตระกูลหรือ กุลาเทวตา (Kuladevata) มีความเข้มแข็งมาก โดยเทพเจ้าเหล่านี้มักเชื่อมโยงกับบรรพบุรุษและสายตระกูล ตัวอย่างเช่น พระขันโฑบา (Khandoba) แห่งเจจูรี ซึ่งเป็นเทพเจ้าประจำตระกูลของคนหลายวรรณะ ตั้งแต่พราหมณ์ไปจนถึงดาลิต

ศาสนาพุทธในมหาราษฏระ

รัฐมหาราษฏระมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อพุทธศาสนาในอินเดีย เนื่องจากเป็นที่ตั้งของประชากรชาวพุทธที่ใหญ่ที่สุดในประเทศ โดยเฉพาะหลังจากการเปลี่ยนศาสนาครั้งใหญ่ของชุมชนชาวมะฮาร์ (Mahar community) จากฮินดูมาเป็นพุทธในปี พ.ศ. 2499 (ค.ศ. 1956) ภายใต้การนำของ ดร. บี.อาร์. อัมเบดการ์