ฐานข้อมูลสัตว์เลื้อยคลาน (Reptile Database)

ฐานข้อมูลสัตว์เลื้อยคลาน (Reptile Database) เป็นฐานข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ที่มุ่งเน้นการรวบรวมข้อมูลด้านอนุกรมวิธาน (Taxonomic information) ของสัตว์เลื้อยคลานทุกชนิดที่ยังมีชีวิตอยู่ในปัจจุบัน โดยไม่รวมถึงสัตว์เลื้อยคลานที่สูญพันธุ์ไปแล้ว เช่น ไดโนเสาร์ ฐานข้อมูลนี้ให้ความสำคัญกับการจัดเก็บข้อมูลในระดับชนิดพันธุ์ (Species) และชนิดพันธุ์ย่อย (Subspecies) ซึ่งครอบคลุมสัตว์เลื้อยคลานที่ได้รับการยอมรับในปัจจุบันประมาณ 14,000 ชนิด

ข้อมูลที่ถูกจัดเก็บในฐานข้อมูลนี้ประกอบด้วย ชื่อทางวิทยาศาสตร์, ชื่อสามัญ, ชื่อพ้อง (Synonyms), เอกสารอ้างอิงทางวิชาการ, ข้อมูลการกระจายพันธุ์, ข้อมูลตัวอย่างต้นแบบ (Type information), นิรุกติศาสตร์ (Etymology) และข้อมูลอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการจำแนกทางอนุกรมวิธาน

ประวัติความเป็นมา

ฐานข้อมูลนี้ก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2538 ในชื่อ EMBL Reptile Database โดย Peter Uetz ขณะที่เขายังเป็นนักศึกษาบัณฑิตศึกษาที่ห้องปฏิบัติการชีววิทยาโมเลกุลแห่งยุโรป (European Molecular Biology Laboratory - EMBL) ในเมืองไฮเดลเบิร์ก ประเทศเยอรมนี โดยในช่วงเริ่มต้น Thure Etzold ได้พัฒนาส่วนต่อประสานกับผู้ใช้ (Web interface) สำหรับฐานข้อมูลลำดับดีเอ็นเอของ EMBL ซึ่งถูกนำมาใช้เป็นส่วนต่อประสานสำหรับฐานข้อมูลสัตว์เลื้อยคลานด้วย

ในปี พ.ศ. 2549 ฐานข้อมูลได้ย้ายไปยังสถาบันการวิจัยจีโนม (The Institute of Genomic Research - TIGR) และดำเนินงานในชื่อ TIGR Reptile Database เป็นระยะเวลาสั้น ๆ ก่อนที่ TIGR จะควบรวมเข้ากับสถาบัน J Craig Venter (JCVI) ซึ่ง Uetz ดำรงตำแหน่งรองศาสตราจารย์จนถึงปี พ.ศ. 2553

ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2553 เป็นต้นมา ฐานข้อมูลนี้ได้รับการดูแลและจัดเก็บไว้บนเซิร์ฟเวอร์ในสาธารณรัฐเช็ก ภายใต้การกำกับดูแลของ Peter Uetz และ Jirí Hošek ซึ่งเป็นนักเขียนโปรแกรมชาวเช็ก ทั้งนี้ ในปี พ.ศ. 2564 ฐานข้อมูลได้ฉลองครบรอบ 25 ปี พร้อมกับ AmphibiaWeb ที่ฉลองครบรอบ 20 ปีในเวลาเดียวกัน

รายละเอียดเนื้อหาและข้อมูล

ข้อมูล ณ เดือนสิงหาคม พ.ศ. 2567 ฐานข้อมูลสัตว์เลื้อยคลานได้ระบุชนิดพันธุ์ไว้ประมาณ 12,200 ชนิด (รวมถึงชนิดพันธุ์ย่อยอีกประมาณ 2,200 ชนิด) ในสกุล (Genera) ประมาณ 1,250 สกุล นอกจากนี้ยังมีเอกสารอ้างอิงทางวิชาการมากกว่า 60,000 รายการ และรูปภาพประกอบประมาณ 22,000 รูป

จำนวนชนิดพันธุ์ในฐานข้อมูลมีการเติบโตอย่างต่อเนื่อง โดยในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา มีการบรรยายลักษณะชนิดพันธุ์ใหม่ (New species described) เฉลี่ยปีละ 100 ถึง 200 ชนิด และล่าสุดได้มีการเพิ่มรายการตัวอย่างต้นแบบปฐมภูมิ (Primary type specimens) ที่ค่อนข้างสมบูรณ์เข้าไปในระบบด้วย

ความสัมพันธ์กับฐานข้อมูลอื่น

Reptile Database เป็นสมาชิกของโครงการ Species 2000 ซึ่งเป็นผู้ผลิต Catalogue of Life (CoL) ซึ่งเป็นฐานข้อมูลรวม (Meta-database) ที่รวบรวมฐานข้อมูลชนิดพันธุ์มากกว่า 150 แห่ง เพื่อจัดทำบัญชีรายชื่อสิ่งมีชีวิตทุกชนิดบนโลก โดย CoL จะส่งต่อข้อมูลทางอนุกรมวิธานให้กับสารานุกรมสิ่งมีชีวิต (Encyclopedia of Life - EoL) อีกทอดหนึ่ง

นอกจากนี้ Reptile Database ยังมีความร่วมมือกับหน่วยงานและโครงการอื่น ๆ ได้แก่:

• World Register of Marine Species (WoRMS): ฐานข้อมูลสิ่งมีชีวิตทางทะเล
• iNaturalist: โครงการวิทยาศาสตร์ภาคพลเมือง (Citizen science)
• IUCN Red List: ฐานข้อมูลสถานภาพการอนุรักษ์ของสิ่งมีชีวิต
• NCBI Taxonomy Database: ฐานข้อมูลอนุกรมวิธานของศูนย์ข้อมูลเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติสหรัฐอเมริกา ซึ่งมีการเชื่อมโยงข้อมูลมายัง Reptile Database