ชาตินิยมซาฮราวี การต่อสู้เพื่อการกำหนดชะตาตนเองของเวสเทิร์นสะฮารา

ชาตินิยมซาฮราวี เป็นอุดมการณ์ทางการเมืองที่มุ่งเน้นการให้ชาวซาฮราวี ซึ่งเป็นประชากรพื้นเมืองของเวสเทิร์นสะฮารา ได้มีสิทธิในการกำหนดชะตาตนเอง (Self-determination) โดยมี แนวหน้าโปลิซาริโอ (Polisario Front) เป็นตัวแทนหลักในการขับเคลื่อนการต่อสู้ทางเมืองและทางทหาร

จุดเริ่มต้นและแรงผลักดัน

อุดมการณ์นี้เกิดขึ้นเพื่อตอบโต้ต่อนโยบายอาณานิคมของสเปนที่เริ่มบังคับใช้ตั้งแต่ปี 1958 และต่อมาได้ขยายตัวเป็นการต่อต้านการรุกรานของประเทศมอริเตเนียและโมร็อกโกในปี 1975

อุดมการณ์ที่ขัดแย้ง

ชาตินิยมซาฮราวีต้องเผชิญกับอุดมการณ์ที่ตรงกันข้ามหลายประการ ได้แก่:

• ลัทธิอาณานิคมของสเปน: การปกครองในนามสะฮาราของสเปน (ค.ศ. 1884–1975)
• ลัทธิรวมชาติของมอริเตเนีย: การอ้างสิทธิเหนือดินแดน Tiris al-Gharbiyya (ค.ศ. 1975–1979)
• ลัทธิรวมชาติของโมร็อกโก: การอ้างสิทธิเหนือ "จังหวัดทางตอนใต้" (ค.ศ. 1975–ปัจจุบัน)

ประวัติศาสตร์การต่อสู้

ยุคก่อนทศวรรษ 1950

สเปนได้จัดตั้งอาณานิคมที่อ่าว Rio de Oro ในปี 1884 แม้สเปนจะอ้างความเป็นเจ้าของเหนือดินแดนทั้งหมดของเวสเทิร์นสะฮาราในปัจจุบัน แต่ในความเป็นจริงสเปนไม่สามารถควบคุมพื้นที่ส่วนลึกของทะเลทรายได้อย่างมีประสิทธิภาพ เนื่องจากสภาพอากาศที่รุนแรงและการมีอยู่ของกลุ่มชนเผ่าเร่ร่อนที่มีความขัดแย้งระหว่างกันบ่อยครั้ง

การต่อต้านอาณานิคมสเปน

ในปี 1957 ชาวซาฮราวีเริ่มเข้าร่วมกับกองทัพปลดปล่อยของโมร็อกโกเพื่อโจมตีตำแหน่งของฝรั่งเศสในแอลจีเรียและมอริเตเนีย ต่อมาในปี 1971 นักศึกษาเริ่มจัดตั้งขบวนการปลดปล่อย Saguia el Hamra และ Wadi el Dhahab ซึ่งต่อมาได้ก่อตั้งเป็น แนวหน้าโปลิซาริโอ ในปี 1973 และเริ่มทำสงครามกองโจรกับสเปนทันที

ในปี 1966 สมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติได้เสนอให้มีการทำประชามติเพื่อกำหนดชะตาตนเองภายใต้การดูแลของ UN อย่างไรก็ตาม กษัตริย์ฮัสซันที่ 2 แห่งโมร็อกโกได้ประกาศคัดค้านการแยกตัวเป็นเอกราช ทำให้สเปนประวิงเวลาและเลื่อนการทำประชามติออกไป

การเปลี่ยนผ่านและการรุกราน

ในปี 1975 ภารกิจของสหประชาชาติรายงานว่าประชากรส่วนใหญ่ต้องการเอกราชอย่างเด็ดขาด และยอมรับแนวหน้าโปลิซาริโอเป็นกองกำลังทางการเมืองที่ชอบธรรม แต่ในเวลาเดียวกัน สเปน โมร็อกโก และมอริเตเนียได้ลงนามใน ข้อตกลงมาดริด (Madrid Accords) ซึ่งแบ่งดินแดนเวสเทิร์นสะฮาราระหว่างโมร็อกโก (2 ใน 3 ทางตอนเหนือ) และมอริเตเนีย (1 ใน 3 ทางตอนใต้)

การยึดครองโดยโมร็อกโกและสถานการณ์ปัจจุบัน

หลังจากมอริเตเนียถอนทหารในปี 1979 โมร็อกโกได้เข้ายึดครองพื้นที่ส่วนที่เหลือทั้งหมด แม้ว่าในปี 1991 UN จะได้จัดตั้งภารกิจ MINURSO เพื่อให้เกิดการหยุดยิงและเตรียมการทำประชามติระหว่าง "การเป็นเอกราชสมบูรณ์" กับ "การรวมเข้ากับโมร็อกโก" แต่การทำประชามติดังกล่าวไม่เคยเกิดขึ้นจริง

ปัจจุบัน รายงานจาก Human Rights Watch ระบุว่ารัฐบาลโมร็อกโกยังคงใช้กฎหมายที่เข้มงวดเพื่อลงโทษผู้ที่สนับสนุนการกำหนดชะตาตนเองอย่างสันติ